समासा
CBSE · Class 10 · Sanskrit
NCERT Solutions for समासा — CBSE Class 10 Sanskrit.
Interactive on Super Tutor
Studying समासा? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.
1,000+ Class 10 students started this chapter today
35 worked solutions below. Unlock all 70 free in Super Tutor
अव्ययीभाव-समास: — अभ्यास:
1निर्मलम् — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: मलानाम् अभाव:
स्पष्टीकरणम्: 'निर्' उपसर्ग: 'मल' शब्देन सह योजित: अस्ति। 'निर्' = अभाव: इत्यर्थे। अत: विग्रह: = मलानाम् अभाव:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2'एकम् एकम् इति' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: प्रतिएकम् → प्रत्येकम्
स्पष्टीकरणम्: 'प्रति' उपसर्गस्य प्रयोगेण पुनरावृत्ति-अर्थे अव्ययीभावसमास: भवति। अत: समस्तपदम् = प्रत्येकम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3'दोषाणाम् अभाव:' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: निर्दोषम्
स्पष्टीकरणम्: 'निर्' उपसर्ग: अभाव-अर्थे 'दोष' शब्देन सह योजित: → निर्दोषम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4सत्यवधानम् — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: अवधानम् अनतिक्रम्य / सत्यम् अनतिक्रम्य → सत्यम् अनतिक्रम्य
स्पष्टीकरणम्: 'सत्य' + 'अवधानम्' — यथासमयम् इत्यर्थे। विग्रह: = सत्यम् अनतिक्रम्य
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5निर्थकम् — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: अर्थस्य अभाव: / अर्थानाम् अभाव:
स्पष्टीकरणम्: 'निर्' = अभाव:, 'अर्थ' = प्रयोजनम्। अत: विग्रह: = अर्थानाम् अभाव:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
6'चिन्ताया: अभाव:' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: निश्चिन्तम्
स्पष्टीकरणम्: 'निस्/निर्' उपसर्ग: अभाव-अर्थे 'चिन्ता' शब्देन सह → निश्चिन्तम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
7'स्नेहेन सहितम्' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: सस्नेहम्
स्पष्टीकरणम्: 'स' उपसर्ग: 'सह' अर्थे 'स्नेह' शब्देन सह → सस्नेहम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
8'समयम् अनतिक्रम्य' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: यथासमयम्
स्पष्टीकरणम्: 'यथा' उपसर्ग: 'अनतिक्रम्य' अर्थे 'समय' शब्देन सह → यथासमयम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
9'गङ्गाया: समीपम्' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: उपगङ्गम्
स्पष्टीकरणम्: 'उप' उपसर्ग: 'समीप' अर्थे 'गङ्गा' शब्देन सह → उपगङ्गम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
10सहर्षम् — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: हर्षेण सहितम्
स्पष्टीकरणम्: 'स' उपसर्ग: 'सह' अर्थे 'हर्ष' शब्देन सह → विग्रह: = हर्षेण सहितम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
तत्पुरुष-समास: — अभ्यास:
1'न्यायस्य अधीश:' — समास: लिखत।Show solution
समास:: न्यायाधीश:
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'न्यायस्य' इति षष्ठी-विभक्ति: + 'अधीश:' → न्यायाधीश:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2देहविनाश: — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: देहस्य विनाश:
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'देह' + 'विनाश:' — देहस्य विनाश: इति षष्ठी-तत्पुरुष:।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3'न मन्त्र:' — समास: लिखत।Show solution
समास:: अमन्त्र:
उपभेद:: नञ्-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'न/अ' नञ् उपसर्ग: + 'मन्त्र:' → अमन्त्र:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4अयोग्य: — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: न योग्य:
उपभेद:: नञ्-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'अ' नञ् उपसर्ग: + 'योग्य:' → विग्रह: = न योग्य:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5वृक्षोपरि — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: वृक्षस्य उपरि
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'वृक्ष' + 'उपरि' — वृक्षस्य उपरि इति षष्ठी-तत्पुरुष:।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
6'निद्राया: भग्नस्य दु:खम्' — समास: लिखत।Show solution
समास:: निद्राभग्नदु:खम्
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'निद्राया: भग्नस्य' (षष्ठी) + 'दु:खम्' → निद्राभग्नदु:खम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
7वनराज: — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: वनस्य राजा
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'वन' + 'राज:' — वनस्य राजा इति षष्ठी-तत्पुरुष:।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
8'नराणां पति:' — समास: लिखत।Show solution
समास:: नरपति:
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'नराणाम्' (षष्ठी) + 'पति:' → नरपति:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
9पक्षिकुलम् — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: पक्षिणां कुलम्
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'पक्षि' + 'कुलम्' — पक्षिणां कुलम् इति षष्ठी-तत्पुरुष:।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
10'प्रीते: लक्षणम्' — समास: लिखत।Show solution
समास:: प्रीतिलक्षणम्
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'प्रीते:' (षष्ठी) + 'लक्षणम्' → प्रीतिलक्षणम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
11निशान्धकारे — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: निशाया: अन्धकारे
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'निशा' + 'अन्धकार:' — निशाया: अन्धकारे इति षष्ठी-तत्पुरुष:।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
12'न पक्वम्' — समास: लिखत।Show solution
समास:: अपक्वम्
उपभेद:: नञ्-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'अ' नञ् उपसर्ग: + 'पक्वम्' → अपक्वम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
13मूर्तिकाक्रीडनकम् — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: मूर्तिकाया: क्रीडनकम्
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'मूर्तिका' + 'क्रीडनकम्' — मूर्तिकाया: क्रीडनकम् इति षष्ठी-तत्पुरुष:।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
14'वृद्धे: लाभा:' — समास: लिखत।Show solution
समास:: वृद्धिलाभा:
उपभेद:: षष्ठी-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'वृद्धे:' (षष्ठी) + 'लाभा:' → वृद्धिलाभा:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
15अधर्म: — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: न धर्म:
उपभेद:: नञ्-तत्पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: 'अ' नञ् उपसर्ग: + 'धर्म:' → विग्रह: = न धर्म:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
कर्मधारय-समास: — अभ्यास:
1'महान् वृक्ष:' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: महावृक्ष:
स्पष्टीकरणम्: 'महान्' विशेषणम् + 'वृक्ष:' विशेष्यम् → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → महावृक्ष:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2पुरुषव्याघ्र: — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: व्याघ्र: इव पुरुष:
स्पष्टीकरणम्: उपमानोपमेय-कर्मधारय: — 'व्याघ्र:' उपमानम्, 'पुरुष:' उपमेयम्। विग्रहे 'इव' अव्ययस्य प्रयोग: → व्याघ्र: इव पुरुष:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3'महत् कम्पनम्' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: महाकम्पनम्
स्पष्टीकरणम्: 'महत्' विशेषणम् + 'कम्पनम्' विशेष्यम् → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → महाकम्पनम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4महाविनाश: — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: महान् विनाश:
स्पष्टीकरणम्: 'महा' = महान् (विशेषणम्) + 'विनाश:' (विशेष्यम्) → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → महान् विनाश:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5'रक्तम् उत्पलम्' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: रक्तोत्पलम्
स्पष्टीकरणम्: 'रक्तम्' विशेषणम् + 'उत्पलम्' विशेष्यम् → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → रक्तोत्पलम्
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
6पीतपुष्पाणि — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: पीतानि पुष्पाणि
स्पष्टीकरणम्: 'पीत' विशेषणम् + 'पुष्पाणि' विशेष्यम् → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → पीतानि पुष्पाणि
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
7'घन इव श्याम:' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: घनश्याम:
स्पष्टीकरणम्: उपमानोपमेय-कर्मधारय: — 'घन:' उपमानम्, 'श्याम:' उपमेयम् → घनश्याम:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
8महोत्सव: — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: महान् उत्सव:
स्पष्टीकरणम्: 'महा' = महान् (विशेषणम्) + 'उत्सव:' (विशेष्यम्) → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → महान् उत्सव:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
9'विशाल: पर्वत:' — समस्तपदम् लिखत।Show solution
समस्तपदम्: विशालपर्वत:
स्पष्टीकरणम्: 'विशाल:' विशेषणम् + 'पर्वत:' विशेष्यम् → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → विशालपर्वत:
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
10महागौरी — विग्रह: लिखत।Show solution
विग्रह:: महती गौरी
स्पष्टीकरणम्: 'महा' = महती (विशेषणम्) + 'गौरी' (विशेष्यम्) → विशेषण-विशेष्य-कर्मधारय: → महती गौरी
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
द्विगु-समास: — अभ्यास:
द्वन्द्व-समास: — अभ्यास:
बहुव्रीहि-समास: — अभ्यास:
मिश्रिताभ्यास:
35 more solved questions in समासा
Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.
Stuck on a step?
Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.
Ask a Doubt FreeFrequently Asked Questions
What are the important topics in समासा for CBSE Class 10 Sanskrit?
How to score full marks in समासा — CBSE Class 10 Sanskrit?
Where can I get free NCERT Solutions for समासा Class 10 Sanskrit?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for समासा
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Formula Sheet
All formulas in one place
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect visually
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
For serious students
Get the full समासा chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.