अपठितावबोधनम् — NCERT Solutions
CBSE · Class 10 · Sanskrit
NCERT Solutions for अपठितावबोधनम्, CBSE Class 10 Sanskrit: 86 textbook questions solved step by step. Covers अपठितावबोधनम्.
Interactive on Super Tutor
Studying अपठितावबोधनम्? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.
Free trial, no card needed.
The first 43 solutions are open to read. The other 43 are free with a Super Tutor account. Unlock all 86 free in Super Tutor
अपठितावबोधनम्
1(i)(क)धात्रीफलं कदा लाभदायकं भवति?Show solution
धात्रीफलं सर्वेषु ऋतुषु लाभदायकं भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(i)(ख)धात्रीफलस्य अपरं नाम किम्?Show solution
धात्रीफलस्य अपरं नाम आमलकम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(i)(ग)धात्रीफलं कस्मिन् सहायकं भवति?Show solution
धात्रीफलं रक्तकोशिकानिर्माणे सहायकं भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(i)(घ)सहभोजनेन कीदृश: भाव: जागर्ति?Show solution
सहभोजनेन प्रेम्ण: (स्नेहस्य) भाव: जागर्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(ii)(क)धात्रीफलं कथं बहूपयोगि अस्ति?Show solution
धात्रीफलं नेत्रयो: ज्योतिर्वर्धनाय, केशानां सौन्दर्यवृद्धये, त्वच: कान्तिवर्धनाय च बहूपयोगि भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(ii)(ख)प्राचीनकाले कीदृशी परम्परा आसीत्?Show solution
प्राचीनकाले कार्तिकमासस्य नवम्यां तिथौ धात्रीवृक्षस्य अध: सहभोजनस्य परम्परा आसीत्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(iii)(क)'सर्वेषु ऋतुषु' इत्यनयो: पदयो: किं विशेषणपदम्?Show solution
'सर्वेषु ऋतुषु' इत्यनयो: पदयो: सर्वेषु इति विशेषणपदम् अस्ति। ('ऋतुषु' विशेष्यपदम्।)
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(iii)(ख)'क्षीयते' इति क्रियापदस्य विलोमपदं पाठात् चित्वा लिखत।Show solution
'क्षीयते' (घटता है) इति क्रियापदस्य विलोमपदं गद्यांशे वर्धते इति अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(iii)(ग)'स्नेहस्य' इति पदस्य कृते गद्यांशे किं पदं प्रयुक्तम्?Show solution
'स्नेहस्य' इति पदस्य कृते गद्यांशे प्रेम्ण: इति पदं प्रयुक्तम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(iii)(घ)'अस्य सेवनेन शारीर रक्ताल्पता न भवति' इत्यस्मिन् वाक्ये 'अस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?Show solution
'अस्य' इति सर्वनामपदं धात्रीफलस्य (आमलकस्य) कृते प्रयुक्तम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(iv)अनुच्छेदस्यास्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।Show solution
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकम् — धात्रीफलस्य महिमा (अथवा आमलकस्य महत्त्वम्) इति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(i)(क)भारतस्य प्रथम: उपप्रधानमन्त्री गृहमन्त्री च क: आसीत्?Show solution
भारतस्य प्रथम: उपप्रधानमन्त्री गृहमन्त्री च सरदार-वल्लभभाईपटेल: आसीत्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(i)(ख)पटेलमहोदय: कस्मिन् केन्द्रीयां भूमिकां निर्व्यूढवान्?Show solution
पटेलमहोदय: प्रान्तानाम् एकीकरणे केन्द्रीयां भूमिकां निर्व्यूढवान्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(i)(ग)नरेन्द्रमोदिमहोदयेन मूर्ति: कस्मै समर्पिता?Show solution
नरेन्द्रमोदिमहोदयेन मूर्ति: राष्ट्राय समर्पिता।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(i)(घ)पटेलमहोदयस्य प्रतिमा केन नाम्ना ख्याता?Show solution
पटेलमहोदयस्य प्रतिमा एकताया: मूर्ति: (स्टैच्यू ऑफ यूनिटी) इति नाम्ना ख्याता।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(ii)(क)क: सर्वेषां भारतीयानां श्रद्धाभाजनम्?Show solution
प्रान्तानाम् एकीकरणे केन्द्रीयां भूमिकां निर्वहन् पटेलमहोदय: अद्यापि सर्वेषां भारतवासिनां श्रद्धाभाजनम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(ii)(ख)मूर्ते: उच्चता किं सूचयति?Show solution
मूर्ते: उच्चता पटेलमहोदयस्य व्यक्तित्वस्य कृतित्वस्य च उच्चताया: सूचिका वर्तते।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(iii)(क)'केन्द्रीयां भूमिकाम्' इत्यनयो: पदयो: किं विशेष्यपदम्?Show solution
'केन्द्रीयां भूमिकाम्' इत्यनयो: पदयो: भूमिकाम् इति विशेष्यपदम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(iii)(ख)'तस्यैव जन्मदिवसे समर्पिता' इत्यस्मिन् वाक्ये 'तस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?Show solution
'तस्य' इति सर्वनामपदं सरदार-वल्लभभाईपटेलमहोदयस्य कृते प्रयुक्तम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(iii)(ग)'समीपे' इत्यस्य विलोमपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।Show solution
'समीपे' इत्यस्य विलोमपदं गद्यांशे दूरे इति अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(iii)(घ)'महान् स्वतन्त्रतासेनानी: जन्म अलभत' इत्यस्मिन् वाक्ये किं क्रियापदम्?Show solution
उक्त वाक्ये अलभत इति क्रियापदम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(iv)अनुच्छेदस्यास्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।Show solution
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकम् — लौहपुरुष: सरदार-वल्लभभाईपटेल: (अथवा एकताया: मूर्ति:) इति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(i)(क)साफल्यं लब्धुं किं करणीयम्?Show solution
साफल्यं लब्धुं परिश्रम: करणीयम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(i)(ख)सर्वाणि कार्याणि केन सिध्यन्ति?Show solution
सर्वाणि कार्याणि परिश्रमेण सिध्यन्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(i)(ग)क: असफल: भवति?Show solution
य: अत्यधिकमेधावी अपि सततं पठनाभ्यासं न करोति स: असफल: भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(i)(घ)अध्ययनशील: छात्र: किं प्राप्नोति?Show solution
अध्ययनशील: छात्र: सफलताया: उच्चशिखरम् प्राप्नोति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(ii)(क)'उद्यमेनैव ……………मनोरथै:' इति उक्ति: किं स्मारयति?Show solution
'उद्यमेनैव हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथै:' इति उक्ति: स्मारयति यत् कार्याणि उद्यमेन (परिश्रमेण) एव सिध्यन्ति, केवलं मनोरथैः (इच्छामात्रेण) न सिध्यन्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(ii)(ख)धनस्य देवी कं प्रति गच्छति?Show solution
धनस्य देवी लक्ष्मी: उद्योगिनं पुरुषं प्रति गच्छति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(iii)(क)'परिश्रमस्य अवलम्बनं कुर्वन्तु' इति वाक्ये किं क्रियापदम्?Show solution
उक्त वाक्ये कुर्वन्तु इति क्रियापदम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(iii)(ख)'कुशाग्रबुद्धि:' इत्यस्य समानार्थकपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।Show solution
'कुशाग्रबुद्धि:' इत्यस्य समानार्थकपदं गद्यांशे मेधावी इति अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(iii)(ग)'कर्मसहचरी इच्छा' इत्यनयो: पदयो: किं विशेषणपदम्?Show solution
'कर्मसहचरी इच्छा' इत्यनयो: पदयो: कर्मसहचरी इति विशेषणपदम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(iii)(घ)'विद्यार्थी परिश्रमेण ज्ञानं लभते' इत्यस्मिन् वाक्ये किं कर्तृपदम्?Show solution
उक्त वाक्ये विद्यार्थी इति कर्तृपदम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(iv)अस्य गद्यांशस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।Show solution
अस्य गद्यांशस्य कृते समुचितं शीर्षकम् — परिश्रमस्य महत्त्वम् (अथवा उद्यमस्य महिमा) इति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(i)(क)मानव: स्वकीयं पुरुषार्थं कृत्वा किं प्राप्नोति?Show solution
मानव: स्वकीयं पुरुषार्थं कृत्वा जीवनलक्ष्यम् प्राप्नोति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(i)(ख)कस्य उत्थानाय दयादिगुणानां महती आवश्यकता?Show solution
मानवजीवनस्य उत्थानाय दयादिगुणानां महती आवश्यकता भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(i)(ग)सर्वांशणविकासाय केन समं नैतिकमूल्यान्यपि ग्रहीतव्यानि?Show solution
सर्वांशणविकासाय पुस्तकीयज्ञानेन समं नैतिकमूल्यान्यपि ग्रहीतव्यानि।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(i)(घ)केषु बाल्यादेव एते संस्कारा: स्थापनीया:?Show solution
छात्रेषु बाल्यादेव एते संस्कारा: स्थापनीया:।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(ii)(क)मनुष्य: वास्तव: मनुष्य: कै: गुणै: भवति?Show solution
मनुष्य: वास्तव: मनुष्य: तदैव भवति यदा स: दया-सत्य-अहिंसा-अस्तेय-अक्रोधादि गुणै: सुशोभित: भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(ii)(ख)प्राचीनकालादेव भारतं विश्वगुरुपदं कथं प्राप्नोत्?Show solution
प्राचीनकालादेव भारतीयसंस्कृते: मूल्यपरकगुणानां (दया-सत्य-अहिंसादि) स्तुति: भवति। एतै: गुणैरेव भारतं विश्वगुरुपदं प्राप्नोत्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(iii)(क)'सर्वांश्ण: विकास:' अत्र विशेषणपदं किम्?Show solution
'सर्वांश्ण: विकास:' अत्र सर्वांश्ण: इति विशेषणपदम् अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(iii)(ख)'भारतं विश्वगुरुपदं प्राप्नोत्' अत्र 'प्राप्नोत्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?Show solution
'प्राप्नोत्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं भारतम् इति अस्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(iii)(ग)गद्यांशे 'सज्जित:' इति पदस्य कृते पर्यायपदं किं प्रयुक्तम्?Show solution
गद्यांशे 'सज्जित:' इति पदस्य कृते सुशोभित: इति पर्यायपदं प्रयुक्तम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4(iii)(घ)'मानवजीवनस्य उत्थानाय एतेषां महती आवश्यकता भवति' अत्र 'एतेषां' सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?Show solution
'एतेषां' सर्वनामपदं दया-सत्य-अहिंसा-अस्तेय-अक्रोधादि गुणानां कृते प्रयुक्तम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
43 more solved questions in अपठितावबोधनम्
They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.
Frequently Asked Questions
What are the important topics in अपठितावबोधनम् for CBSE Class 10 Sanskrit?
Are these NCERT Solutions for अपठितावबोधनम् free?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for अपठितावबोधनम्
For serious students
Get the full अपठितावबोधनम् chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 10 Sanskrit. Free to start, no card needed.