चित्रवर्णनम् — NCERT Solutions
CBSE · Class 10 · Sanskrit
NCERT Solutions for चित्रवर्णनम्, CBSE Class 10 Sanskrit: 10 textbook questions solved step by step. Covers अभ्यासप्रश्नाः.
Interactive on Super Tutor
Studying चित्रवर्णनम्? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.
Free trial, no card needed.
The first 5 solutions are open to read. The other 5 are free with a Super Tutor account.
अभ्यासप्रश्नाः
1अधोलिखित चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पञ्चवाक्यानि लिख्यन्ताम् — (रक्षाबन्धन-सम्बन्धित चित्रम्) मञ्जूषा: अग्रजस्य, अनुजस्य, भगिनी, स्वक्रमस्य, रक्षाबन्धनम्, रक्षासूत्रम्, करोति, करिष्यति, मणिबन्धे, मिष्टान्नम्, अन्यम्, पश्चात्, पश्यति, प्रसन्न:, मातापितरौ, दृष्ट्वा, प्रसन्नौ, पर्वण:, बध्नातिShow solution
चित्र-वर्णनम् (रक्षाबन्धनम्)
दत्त उदाहरणवाक्यानि:
(i) अत्र रक्षाबन्धनपर्वण: आयोजनं भवति।
(ii) भगिनी अग्रजस्य मणिबन्धे रक्षासूत्रस्य बन्धनं करोति।
(iii) तस्या: अनुज: अपि स्वक्रमस्य प्रतीक्षां करोति।
(iv) अग्रजस्य रक्षाबन्धनं कृत्वा भगिनी अनुजस्य मणिबन्धे अपि रक्षाबन्धनं करिष्यति।
(v) मातापितरौ रक्षाबन्धनं दृष्ट्वा मोदेते।
छात्रैः लेखनीयानि पञ्चवाक्यानि (नमूना):
(i) अत्र रक्षाबन्धनपर्वण: मनोहरम् आयोजनं भवति।
(ii) भगिनी प्रसन्ना सती अग्रजस्य मणिबन्धे रक्षासूत्रं बध्नाति।
(iii) अनुज: स्वक्रमस्य प्रतीक्षां कुर्वन् पश्यति।
(iv) भगिनी अग्रजाय मिष्टान्नम् अपि ददाति।
(v) मातापितरौ पुत्रपुत्रीयो: स्नेहं दृष्ट्वा प्रसन्नौ भवतः।
भावार्थ: इस चित्र में रक्षाबन्धन पर्व का आयोजन है। बहन अपने बड़े भाई की कलाई पर राखी बाँध रही है। छोटा भाई अपनी बारी की प्रतीक्षा कर रहा है। माता-पिता यह दृश्य देखकर प्रसन्न हैं।
2अधोलिखितं चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पञ्च वाक्यानि लिख्यन्ताम् — (बाढ़-राहत-सम्बन्धित चित्रम्) मञ्जूषा: उदग्रविमानम्, सैनिक:, भोजनपुट्कानि, जलौघपीडिता:, वृद्धस्य, लम्बितसोपाने, आरोहयति, पातयन्ति, सहायताम्, छदिषु, उत्थापयन्तिShow solution
चित्र-वर्णनम् (बाढ़-राहत-कार्यम्)
छात्रैः लेखनीयानि पञ्चवाक्यानि (नमूना):
(i) अत्र जलौघपीडिताः जनाः गृहाणां छदिषु आश्रयं गृहीतवन्तः।
(ii) उदग्रविमानेन सैनिकाः पीडितेभ्यः भोजनपुट्कानि पातयन्ति।
(iii) सैनिकाः लम्बितसोपाने अवतीर्य जलौघपीडितान् उत्थापयन्ति।
(iv) एकः सैनिकः वृद्धस्य हस्तं धृत्वा तम् उदग्रविमाने आरोहयति।
(v) सैनिकाः विपन्नेभ्यः जनेभ्यः सहायतां कुर्वन्तः प्रशंसनीयाः सन्ति।
भावार्थ: इस चित्र में बाढ़-पीड़ित लोग घरों की छतों पर बैठे हैं। सेना का हेलीकॉप्टर ऊपर से भोजन के पैकेट गिरा रहा है। सैनिक रस्सी की सीढ़ी से उतरकर लोगों को बचा रहे हैं।
3अधोलिखित चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पञ्चवाक्यानि लिखयन्ताम् — (सीमा-प्रहरी-सम्बन्धित चित्रम्) मञ्जूषा: पलायितौ, धृत्वा, कुर्वन्ति, देशरक्षकेभ्यः, सैनिकाः, नमः, अन्ताराष्ट्रियसीमायाः, अवैधप्रवेशम्, प्रहरिणः, भुशुण्डं, परितः, पर्वताः, दृष्ट्वा, आतङ्कवादिनौ, देशरक्षकान्, सन्नद्धाःShow solution
चित्र-वर्णनम् (सीमा-प्रहरणम्)
छात्रैः लेखनीयानि पञ्चवाक्यानि (नमूना):
(i) अत्र अन्ताराष्ट्रियसीमायाः प्रहरिणः सैनिकाः सन्नद्धाः तिष्ठन्ति।
(ii) सैनिकाः भुशुण्डं धृत्वा अवैधप्रवेशं रोद्धुं सज्जाः सन्ति।
(iii) परितः पर्वताः सन्ति, तेषु देशरक्षकाः सावधानाः भ्रमन्ति।
(iv) सैनिकान् दृष्ट्वा आतङ्कवादिनौ पलायितौ।
(v) वयं देशरक्षकेभ्यः नमः कुर्वन्ति, ते अस्माकं सुरक्षां कुर्वन्ति।
भावार्थ: इस चित्र में अन्तर्राष्ट्रीय सीमा पर सैनिक पहरा दे रहे हैं। वे बन्दूक लेकर सतर्क खड़े हैं। पहाड़ों से घिरे इस क्षेत्र में आतंकवादी घुसपैठ करने की कोशिश कर रहे थे, किन्तु सैनिकों को देखकर भाग गए।
4अधोलिखितं चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पञ्चवाक्यानि लिख्यन्ताम् — (रेल-दुर्घटना-सम्बन्धित चित्रम्) मञ्जूषा: चिकित्सका:, परिचारिका:, उपवाहनानि, क्रेनयानेन, भीषणदुर्घटनाया:, रेलयानस्य, पतितानि, दुर्घटनायां, व्रणितम्, विपत्तौ, आवश्यकताShow solution
चित्र-वर्णनम् (रेल-दुर्घटना)
छात्रैः लेखनीयानि पञ्चवाक्यानि (नमूना):
(i) अत्र भीषणदुर्घटनायाः दृश्यं वर्तते, रेलयानस्य डब्बाः पतितानि सन्ति।
(ii) क्रेनयानेन पतितानि रेलयानस्य डब्बानि उत्थाप्यन्ते।
(iii) दुर्घटनायां व्रणितान् जनान् उपवाहनानि चिकित्सालयं नयन्ति।
(iv) चिकित्सकाः परिचारिकाश्च विपत्तौ पीडितानां सेवां कुर्वन्ति।
(v) विपत्तौ चिकित्सकानाम् उपवाहनानां च महती आवश्यकता भवति।
भावार्थ: इस चित्र में एक भीषण रेल दुर्घटना का दृश्य है। रेलगाड़ी के डिब्बे पटरी से उतर गए हैं। क्रेन से डिब्बों को उठाया जा रहा है। चिकित्सक और नर्सें घायलों की सेवा कर रहे हैं तथा एम्बुलेंस उन्हें अस्पताल ले जा रही हैं।
5अधोलिखित चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पञ्च वाक्यानि लिख्यन्ताम् — (यातायात-नियम-सम्बन्धित चित्रम्) मञ्जूषा: यातायातस्य, शिरस्त्राणस्य, दण्डशुल्कम्, प्राप्तिपत्रम्, यातायातरक्षी, सुरक्षायै, धारयित्वा, निर्बाधम्, आमन्त्रणम्, शुल्कप्राप्तिपत्रम्, भवितुं शक्नोति, मुद्रयति, मोटरसाइकिलचालकः, आत्मरक्षायैShow solution
चित्र-वर्णनम् (यातायात-नियमपालनम्)
छात्रैः लेखनीयानि पञ्चवाक्यानि (नमूना):
(i) अत्र यातायातरक्षी मोटरसाइकिलचालकं रोधयति।
(ii) मोटरसाइकिलचालकः शिरस्त्राणं धारयित्वा न आगतः, अतः सः दण्डशुल्कं दातुं बाध्यः।
(iii) यातायातरक्षी दण्डशुल्कस्य शुल्कप्राप्तिपत्रं मुद्रयति।
(iv) शिरस्त्राणस्य धारणम् आत्मरक्षायै सुरक्षायै च अनिवार्यम् अस्ति।
(v) यातायातस्य नियमान् पालयित्वा वयं दुर्घटनायाः आमन्त्रणं वारयितुं शक्नुमः।
भावार्थ: इस चित्र में एक यातायात पुलिसकर्मी मोटरसाइकिल चालक को रोक रहा है जो हेलमेट नहीं पहने है। पुलिसकर्मी चालान काट रहा है। हेलमेट पहनना अपनी सुरक्षा के लिए अनिवार्य है।
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
5 more solved questions in चित्रवर्णनम्
They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.
Frequently Asked Questions
What are the important topics in चित्रवर्णनम् for CBSE Class 10 Sanskrit?
Are these NCERT Solutions for चित्रवर्णनम् free?
How should I revise चित्रवर्णनम् for the CBSE Class 10 board exam?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for चित्रवर्णनम्
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
For serious students
Get the full चित्रवर्णनम् chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 10 Sanskrit. Free to start, no card needed.