अनुच्छेदलेखनम्

भूकम्पविभीषिका

भूकम्प: प्रकृते: एक: भयङ्कर: प्रकोप: अस्ति। यदा भूगर्भे शिलाखण्डाः स्खलन्ति तदा भूमि: कम्पते, एतदेव भूकम्प: इति कथ्यते। भूकम्पेन भवनानि पतन्ति, सेतव: भग्नाः भवन्ति, जनाश्च मृत्युमुखे पतन्ति। भूकम्पस्य पूर्वसूचना प्राप्तुं वैज्ञानिकाः सततं प्रयतन्ते परन्तु इदं कार्यम् अद्यापि पूर्णतया सफलं न जातम्। अतः भूकम्परोधकभवननिर्माणेन तथा जनजागरणेन वयं भूकम्पविभीषिकायाः प्रभावं न्यूनीकर्तुं शक्नुमः।

पर्वतारोहणम्

पर्वतारोहणम् एकं साहसिकं क्रीडाकर्म अस्ति। अस्मिन् क्रीडाकर्मणि आरोही दुर्गमान् पर्वतान् आरोहति। पर्वतारोहणेन शरीरं सुदृढं भवति, मनश्च निर्भयं जायते। हिमालयस्य एवेरेस्टशिखरम् आरोहणाय विश्वस्य अनेके साहसिकाः प्रयतन्ते। तेनसिंग् नोर्गे, एडमण्ड हिलेरी इत्यादयः महान् पर्वतारोहिणः अस्माकं प्रेरणास्रोतः सन्ति।

पर्यावरणसंरक्षणम्

पर्यावरणं जीवनस्य आधारः अस्ति। वायुः, जलं, भूमिः, वनस्पतयः च पर्यावरणस्य मुख्याः घटकाः सन्ति। मानवस्य अविवेकपूर्णैः कार्यैः पर्यावरणं प्रतिदिनं दूषितं भवति। वृक्षाणां कर्तनेन, कारखानानां धूमेन, प्लास्टिकस्य उपयोगेन च पर्यावरणं नश्यति। अतः वृक्षारोपणं, प्लास्टिकवर्जनं, जलसंरक्षणञ्च कृत्वा वयं पर्यावरणं रक्षितुं शक्नुमः।

गृहकार्यं कियत् उपयोगि?

गृहकार्यं छात्राणां शिक्षणस्य एकः महत्त्वपूर्णः अंशः अस्ति। अध्यापकेन विद्यालये पाठितस्य विषयस्य पुनरावृत्त्यर्थं गृहकार्यं दीयते। गृहकार्यं कृत्वा छात्रः स्वयमेव समस्यानां समाधानं कर्तुं शक्नोति, येन तस्य बुद्धिः विकसिता भवति। गृहकार्येण छात्रस्य स्वाध्यायस्य अभ्यासः भवति तथा च परीक्षायां सः सम्यक् उत्तरं दातुं समर्थः भवति। अतः गृहकार्यं छात्रजीवने अत्यन्तम् उपयोगि अस्ति।

मम जीवनलक्ष्यम्

जीवने सफलतायै प्रत्येकस्य एकं सुनिश्चितं लक्ष्यं भवितव्यम्। मम जीवनस्य लक्ष्यं चिकित्सकः भूत्वा रोगिणां सेवा करणम् अस्ति। देशे अनेके दरिद्राः जनाः सन्ति ये उचितचिकित्सां प्राप्तुं न शक्नुवन्ति, तेषां सेवार्थं मम मनसि तीव्रा इच्छा अस्ति। अस्मै लक्ष्याय अहं प्रतिदिनं परिश्रमेण अध्ययनं करोमि। निश्चयेन परिश्रमेण च मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति इति मम दृढा श्रद्धा अस्ति।

हास्योपचार:

हास्यं स्वास्थ्यस्य परमौषधम् इति विज्ञानेन सिद्धम् अस्ति। हास्येन मनसः तनावः दूरीभवति, शरीरे च ऊर्जा वर्धते। आधुनिकयुगे हास्योपचारः (Laughter Therapy) एकः मान्यः चिकित्साप्रकारः अभवत्। प्रतिदिनं प्रातःकाले हास्यक्लबेषु जनाः सम्मिलिताः भूत्वा हसन्ति येन तेषां रोगप्रतिरोधकशक्तिः वर्धते। अतः वयं प्रतिदिनं हसेम, हसेम, परान् च हासयेम — एतदेव आरोग्यस्य सरलतमं साधनम् अस्ति।

ग्राम्यजीवनम्

भारतस्य आत्मा ग्रामेषु निवसति इति महात्मागान्धिना उक्तम् आसीत्। ग्रामेषु जनाः प्रकृत्याः सान्निध्ये सरलं, शान्तं, स्वास्थ्यकरञ्च जीवनं यापयन्ति। ग्रामीणाः जनाः कृषिकर्मणा जीविकां निर्वहन्ति तथा च परस्परं सहयोगेन जीवन्ति। नगरजीवनस्य कोलाहलात् दूरे ग्रामेषु स्वच्छवायुः, शुद्धजलं, हरिताः क्षेत्राणि च मनसः शान्तिं यच्छन्ति। परन्तु ग्रामेषु शिक्षायाः, चिकित्सायाः, विद्युतः च समुचितव्यवस्था अद्यापि अपेक्षिता अस्ति।

जलसंरक्षणस्य उपाया:

जलमेव जीवनम् इति उक्तिः सर्वथा सत्या अस्ति। पृथिव्यां जलस्य विशालः भण्डारः अस्ति परन्तु पेयजलस्य परिमाणं तु अत्यल्पम् एव अस्ति। जनसंख्यावृद्ध्या, औद्योगिकीकरणेन, जलस्य अपव्ययेन च जलसंकटः दिने दिने गहनतरः भवति। वर्षाजलसंग्रहणेन (Rain Water Harvesting), नलिकाणां मरम्मतेन, कृषौ बिन्दुसेचनपद्धत्या (Drip Irrigation) च जलं संरक्षितुं शक्यते। अतः प्रत्येकः नागरिकः जलस्य मितव्ययितां कुर्यात् येन भावी पीढ्यः अपि जलसुविधां प्राप्नुयुः।

विद्यालयस्य उन्नत्यै छात्राणां सहयोग:

विद्यालयः छात्राणां द्वितीयं गृहम् अस्ति अतः तस्य उन्नत्यौ छात्राणां महती भूमिका अस्ति। छात्राः विद्यालयस्य परिसरं स्वच्छं रक्षेयुः, वृक्षारोपणं कुर्युः, जलस्य विद्युतश्च अपव्ययं वर्जयेयुः। अध्ययने परिश्रमं कृत्वा परीक्षासु उत्तमाङ्कान् प्राप्य छात्राः विद्यालयस्य यशः वर्धयन्ति। सांस्कृतिककार्यक्रमेषु, क्रीडाप्रतियोगितासु च सक्रियभागं गृहीत्वा छात्राः विद्यालयस्य गौरवं वर्धयन्ति। अनुशासनपालनेन, अध्यापकाणां सम्मानेन च छात्राः विद्यालयस्य उन्नतौ सर्वाधिकं योगदानं दातुं शक्नुवन्ति।

क्रीडाप्रतियोगिता

क्रीडाप्रतियोगिता छात्रजीवनस्य एकः अत्यावश्यकः अंशः अस्ति। क्रीडाभिः शरीरं सुदृढं भवति, मनश्च प्रसन्नं तिष्ठति। क्रीडाप्रतियोगितासु भागं गृहीत्वा छात्राः परस्परं सहयोगस्य, अनुशासनस्य, पराजयं सहर्षं स्वीकर्तुं च शिक्षन्ते। विद्यालयस्तरीयाः, जिलास्तरीयाः, राष्ट्रियाः, अन्ताराष्ट्रियाश्च क्रीडाप्रतियोगिताः छात्रेभ्यः स्वप्रतिभां प्रदर्शयितुं सुवर्णावसरं यच्छन्ति। अतः प्रत्येकः छात्रः अध्ययनेन सह क्रीडायामपि सक्रियतया भागं गृह्णीयात्।