समय — NCERT Solutions
CBSE · Class 10 · Sanskrit
NCERT Solutions for समय, CBSE Class 10 Sanskrit: 4 textbook questions solved step by step. Covers अभ्यास: — समय (दशमकक्षा).
Interactive on Super Tutor
Studying समय? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.
Free trial, no card needed.
The first 2 solutions are open to read. The other 2 are free with a Super Tutor account.
अभ्यास: — समय (दशमकक्षा)
1अधोलिखितवाक्येषु उदाहरणानुसारं समयबोधकेषु पदेषु रिक्तस्थानानि पूर्यत—
उदाहरणम्: द्वितलीयरेलवाहनं ———— (10:15) वादने जयपुरं प्राप्नोति।
उत्तरम्: द्वितलीयरेलवाहनं सपादशवादने जयपुरं प्राप्नोति।
(i) पुरुषोत्तम-एक्सप्रेस इति रेलयानं ———— (9:30) वादने पुरीत: प्रस्थानं करोति।
(ii) चेतक-एक्सप्रेस इति रेलयानं ———— (4:45) वादने दिल्लीम् आगच्छति।
(iii) हावड़ा-एक्सप्रेस ———— (11:00) वादने हावड़ास्थानकं प्राप्नोति।
(iv) रेलयानमेकं ———— (8:15) उत्तराञ्चलं प्रति गच्छति।Show solution
समयबोधक पदों के निर्माण के नियम:
- पूर्ण घण्टा = संख्या + वादने (जैसे पञ्चवादने = 5:00)
- X बजकर 15 मिनट = सपाद + संख्या + वादने (जैसे सपादषड्वादने = 6:15)
- X बजकर 30 मिनट = साध + संख्या + वादने (जैसे साधनववादने = 9:30)
- X बजकर 45 मिनट = पादोन + अगली संख्या + वादने (जैसे पादोनपञ्चवादने = 4:45)
(i) 9:30 → साध (अर्धघण्टा) + नव = साधनववादने
पुरुषोत्तम-एक्सप्रेस इति रेलयानं साधनववादने पुरीत: प्रस्थानं करोति।
(ii) 4:45 → पादोन (15 मिनट कम) + पञ्च = पादोनपञ्चवादने
चेतक-एक्सप्रेस इति रेलयानं पादोनपञ्चवादने दिल्लीम् आगच्छति।
(iii) 11:00 → पूर्ण घण्टा = एकादशवादने
हावड़ा-एक्सप्रेस एकादशवादने हावड़ास्थानकं प्राप्नोति।
(iv) 8:15 → सपाद + अष्ट = सपादाष्टवादने
रेलयानमेकं सपादाष्टवादने उत्तराञ्चलं प्रति गच्छति।
2अधोलिखितवाक्येषु उदाहरणानुसारं समयबोधकेषु पदेषु रिक्तस्थानानि पूर्यत—
उदाहरणम्: माता प्रातः ———— (5:00) वादने उत्तिष्ठति।
उत्तरम्: माता प्रातः पञ्चवादने उत्तिष्ठति।
(i) राहुल: प्रातश्चंमणाय ———— (6:15) वादने उद्यानं गच्छति।
(ii) मल्लिका ———— (7:30) वादने प्रातराशं करोति।
(iii) अनन्या ———— (5:45) वादने क्रीडति।
(iv) सर्वे ———— (10:00) वादने शयनं कुर्वन्ति।Show solution
समयबोधक पदों के निर्माण के नियम (पुनरावृत्ति):
- 6:15 → सपाद + षड् = सपादषड्वादने
- 7:30 → साध + सप्त = साधसप्तवादने
- 5:45 → पादोन + षड् = पादोनषड्वादने
- 10:00 → दश = दशवादने
(i) 6:15 → सपादषड्वादने
राहुल: प्रातश्चंमणाय सपादषड्वादने उद्यानं गच्छति।
(ii) 7:30 → साधसप्तवादने
मल्लिका साधसप्तवादने प्रातराशं करोति।
(iii) 5:45 → पादोन + षड् = पादोनषड्वादने
अनन्या पादोनषड्वादने क्रीडति।
(iv) 10:00 → दशवादने
सर्वे दशवादने शयनं कुर्वन्ति।
उदाहरणम्: प्रात: …… (7:00) वादनत: …… (7:45) वादनपर्यन्तं विद्यालये प्रार्थनासभा भवति।
उत्तरम्: प्रात: सप्तवादनत: पादोनाष्टवादनपर्यन्तं विद्यालये प्रार्थनासभा भवति।
(i) …… (8:15) वादनत: …… (9:00) वादनपर्यन्तं विज्ञानविषयस्य कालांश: भवति।
(ii) वयं …… (9:00) वादनत: …… (9:45) वादनपर्यन्तं गणितविषयं पठाम:।
(iii) …… (2:45) वादनत: …… (3:30) वादनपर्यन्तं हिन्दीभाषाकालांश: भवति।
(iv) संस्कृतशिक्षक: …… (10:15) वादने अध्यापयति।
Free with a Super Tutor account
उदाहरणम्: छात्र: …… (5:00) वादने उत्तिष्ठति …… (6:15) वादने व्यायामं करोति।
उत्तरम्: छात्र: पञ्चवादने उत्तिष्ठति सपादषड्वादने व्यायामं करोति।
(i) छात्र: …… (7:30) वादने प्रांतराशं कृत्वा …… (9:45) वादने विद्यालयं गच्छति।
(ii) …… (4:00) वादने गृहमागत्य …… (4:30) वादनपर्यन्तं विश्रामं करोति।
(iii) …… (5:00) वादने भोजनं कृत्वा …… (9:30) वादनपर्यन्तम् अध्ययनं करोति।
(iv) रात्रौ …… (9:45) वादनत: …… (5:00) वादनपर्यन्तं शयनं करोति।
Free with a Super Tutor account
2 more solved questions in समय
They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.
Frequently Asked Questions
What are the important topics in समय for CBSE Class 10 Sanskrit?
Are these NCERT Solutions for समय free?
How should I revise समय for the CBSE Class 10 board exam?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for समय
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Formula Sheet
The chapter's formulas in one place
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
For serious students
Get the full समय chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 10 Sanskrit. Free to start, no card needed.