समय
CBSE · Class 10 · Sanskrit
NCERT Solutions for समय — CBSE Class 10 Sanskrit.
Interactive on Super Tutor
Studying समय? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.
1,000+ Class 10 students started this chapter today
अभ्यास: — समय (दशमकक्षा)
1अधोलिखितवाक्येषु उदाहरणानुसारं समयबोधकेषु पदेषु रिक्तस्थानानि पूर्यत—
उदाहरणम्: द्वितलीयरेलवाहनं ———— (10:15) वादने जयपुरं प्राप्नोति।
उत्तरम्: द्वितलीयरेलवाहनं सपादशवादने जयपुरं प्राप्नोति।
(i) पुरुषोत्तम-एक्सप्रेस इति रेलयानं ———— (9:30) वादने पुरीत: प्रस्थानं करोति।
(ii) चेतक-एक्सप्रेस इति रेलयानं ———— (4:45) वादने दिल्लीम् आगच्छति।
(iii) हावड़ा-एक्सप्रेस ———— (11:00) वादने हावड़ास्थानकं प्राप्नोति।
(iv) रेलयानमेकं ———— (8:15) उत्तराञ्चलं प्रति गच्छति।Show solution
- पूर्ण घण्टा = संख्या + वादने (जैसे पञ्चवादने = 5:00)
- X बजकर 15 मिनट = सपाद + संख्या + वादने (जैसे सपादषड्वादने = 6:15)
- X बजकर 30 मिनट = साध + संख्या + वादने (जैसे साधनववादने = 9:30)
- X बजकर 45 मिनट = पादोन + अगली संख्या + वादने (जैसे पादोनपञ्चवादने = 4:45)
(i) 9:30 → साध (अर्धघण्टा) + नव = साधनववादने
पुरुषोत्तम-एक्सप्रेस इति रेलयानं साधनववादने पुरीत: प्रस्थानं करोति।
(ii) 4:45 → पादोन (15 मिनट कम) + पञ्च = पादोनपञ्चवादने
चेतक-एक्सप्रेस इति रेलयानं पादोनपञ्चवादने दिल्लीम् आगच्छति।
(iii) 11:00 → पूर्ण घण्टा = एकादशवादने
हावड़ा-एक्सप्रेस एकादशवादने हावड़ास्थानकं प्राप्नोति।
(iv) 8:15 → सपाद + अष्ट = सपादाष्टवादने
रेलयानमेकं सपादाष्टवादने उत्तराञ्चलं प्रति गच्छति।
2अधोलिखितवाक्येषु उदाहरणानुसारं समयबोधकेषु पदेषु रिक्तस्थानानि पूर्यत—
उदाहरणम्: माता प्रातः ———— (5:00) वादने उत्तिष्ठति।
उत्तरम्: माता प्रातः पञ्चवादने उत्तिष्ठति।
(i) राहुल: प्रातश्चंमणाय ———— (6:15) वादने उद्यानं गच्छति।
(ii) मल्लिका ———— (7:30) वादने प्रातराशं करोति।
(iii) अनन्या ———— (5:45) वादने क्रीडति।
(iv) सर्वे ———— (10:00) वादने शयनं कुर्वन्ति।Show solution
- 6:15 → सपाद + षड् = सपादषड्वादने
- 7:30 → साध + सप्त = साधसप्तवादने
- 5:45 → पादोन + षड् = पादोनषड्वादने
- 10:00 → दश = दशवादने
(i) 6:15 → सपादषड्वादने
राहुल: प्रातश्चंमणाय सपादषड्वादने उद्यानं गच्छति।
(ii) 7:30 → साधसप्तवादने
मल्लिका साधसप्तवादने प्रातराशं करोति।
(iii) 5:45 → पादोन + षड् = पादोनषड्वादने
अनन्या पादोनषड्वादने क्रीडति।
(iv) 10:00 → दशवादने
सर्वे दशवादने शयनं कुर्वन्ति।
3अधोलिखितवाक्येषु समयबोधकेषु पदेषु रिक्तस्थानानि पूर्यत—
उदाहरणम्: प्रात: …… (7:00) वादनत: …… (7:45) वादनपर्यन्तं विद्यालये प्रार्थनासभा भवति।
उत्तरम्: प्रात: सप्तवादनत: पादोनाष्टवादनपर्यन्तं विद्यालये प्रार्थनासभा भवति।
(i) …… (8:15) वादनत: …… (9:00) वादनपर्यन्तं विज्ञानविषयस्य कालांश: भवति।
(ii) वयं …… (9:00) वादनत: …… (9:45) वादनपर्यन्तं गणितविषयं पठाम:।
(iii) …… (2:45) वादनत: …… (3:30) वादनपर्यन्तं हिन्दीभाषाकालांश: भवति।
(iv) संस्कृतशिक्षक: …… (10:15) वादने अध्यापयति।Show solution
समयबोधक पद:
- 8:15 → सपादाष्टवादने
- 9:00 → नववादने
- 9:45 → पादोनदशवादने
- 2:45 → पादोनत्रिवादने
- 3:30 → साधत्रिवादने
- 10:15 → सपाददशवादने
(i) 8:15 = सपादाष्टवादनत: ; 9:00 = नववादनपर्यन्तम्
सपादाष्टवादनत: नववादनपर्यन्तं विज्ञानविषयस्य कालांश: भवति।
(ii) 9:00 = नववादनत: ; 9:45 = पादोनदशवादनपर्यन्तम्
वयं नववादनत: पादोनदशवादनपर्यन्तं गणितविषयं पठाम:।
(iii) 2:45 = पादोनत्रिवादनत: ; 3:30 = साधत्रिवादनपर्यन्तम्
पादोनत्रिवादनत: साधत्रिवादनपर्यन्तं हिन्दीभाषाकालांश: भवति।
(iv) 10:15 = सपाददशवादने
संस्कृतशिक्षक: सपाददशवादने अध्यापयति।
4अधोलिखितवाक्येषु समयबोधकेषु पदेषु रिक्तस्थानानि पूर्यत—
उदाहरणम्: छात्र: …… (5:00) वादने उत्तिष्ठति …… (6:15) वादने व्यायामं करोति।
उत्तरम्: छात्र: पञ्चवादने उत्तिष्ठति सपादषड्वादने व्यायामं करोति।
(i) छात्र: …… (7:30) वादने प्रांतराशं कृत्वा …… (9:45) वादने विद्यालयं गच्छति।
(ii) …… (4:00) वादने गृहमागत्य …… (4:30) वादनपर्यन्तं विश्रामं करोति।
(iii) …… (5:00) वादने भोजनं कृत्वा …… (9:30) वादनपर्यन्तम् अध्ययनं करोति।
(iv) रात्रौ …… (9:45) वादनत: …… (5:00) वादनपर्यन्तं शयनं करोति।Show solution
- 7:30 → साधसप्तवादने
- 9:45 → पादोनदशवादने
- 4:00 → चतुर्वादने
- 4:30 → साधचतुर्वादने
- 5:00 → पञ्चवादने
- 9:30 → साधनववादने
- 9:45 → पादोनदशवादने
(i) 7:30 = साधसप्तवादने ; 9:45 = पादोनदशवादने
छात्र: साधसप्तवादने प्रातराशं कृत्वा पादोनदशवादने विद्यालयं गच्छति।
(ii) 4:00 = चतुर्वादने ; 4:30 = साधचतुर्वादनपर्यन्तम्
चतुर्वादने गृहमागत्य साधचतुर्वादनपर्यन्तं विश्रामं करोति।
(iii) 5:00 = पञ्चवादने ; 9:30 = साधनववादनपर्यन्तम्
पञ्चवादने भोजनं कृत्वा साधनववादनपर्यन्तम् अध्ययनं करोति।
(iv) 9:45 = पादोनदशवादनत: ; 5:00 = पञ्चवादनपर्यन्तम्
रात्रौ पादोनदशवादनत: पञ्चवादनपर्यन्तं शयनं करोति।
Stuck on a step?
Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.
Ask a Doubt FreeFrequently Asked Questions
What are the important topics in समय for CBSE Class 10 Sanskrit?
How to score full marks in समय — CBSE Class 10 Sanskrit?
Where can I get free NCERT Solutions for समय Class 10 Sanskrit?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for समय
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Syllabus
What topics to cover
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Formula Sheet
All formulas in one place
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Concept Maps
See how topics connect visually
For serious students
Get the full समय chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.