Chapter 16 of 36

Questions Notes Flashcards Summary Formulas Quiz Concepts Syllabus Plan

Updated 6 August 2026

NCERT Solutions

सन्धि

CBSE · Class 10 · Sanskrit

NCERT Solutions for सन्धि — CBSE Class 10 Sanskrit.

109 questions19 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying सन्धि? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 10 students started this chapter today

93 Questions Solved · 16 Sections

47 worked solutions below. Unlock all 93 free in Super Tutor

अयादि-सन्धि (यण्-सन्धि के अन्तर्गत) — एचोऽयवायाव: — उदाहरण-अभ्यास

iद्वौ+एते ———— पठत: ।Show solution

दिया गया: द्वौ + एते

नियम: औ + ए → आव् + ए (एचोऽयवायाव: — औ के स्थान पर आव्)

हल:

\text{द्वौ} + \text{एते} = \text{द्वावेते}

वाक्य: द्वावेते पठत: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiतौ+अत्र ———— लिखत: ।Show solution

दिया गया: तौ + अत्र

नियम: औ + अ → आव् + अ (एचोऽयवायाव: — औ के स्थान पर आव्)

हल:

\text{तौ} + \text{अत्र} = \text{तावत्र}

वाक्य: तावत्र लिखत: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiपो+अन: ———— पवन: मन्दं मन्दं वहति ।Show solution

दिया गया: पो + अन:

नियम: ओ + अ → अव् + अ (एचोऽयवायाव: — ओ के स्थान पर अव्)

हल:

\text{पो} + \text{अन:} = \text{पवन:}

वाक्य: पवन: मन्दं मन्दं वहति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ivपौ+अक: ———— सर्वं दहति ।Show solution

दिया गया: पौ + अक:

नियम: औ + अ → आव् + अ (एचोऽयवायाव: — औ के स्थान पर आव्)

हल:

\text{पौ} + \text{अक:} = \text{पावक:}

वाक्य: पावक: सर्वं दहति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

vभावुक: ———— + ———— न भवेत् ।Show solution

दिया गया: भावुक: (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: आव् + उ → औ + उ (एचोऽयवायाव: का विपरीत — आव् = औ)

हल:

\text{भावुक:} = \text{भौ} + \text{उक:}

वाक्य: भौ + उक: = भावुक: न भवेत् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

viने+अनम् ———— नयनम् उद्धाट्य एव मार्गे चलत ।Show solution

दिया गया: ने + अनम्

नियम: ए + अ → अय् + अ (एचोऽयवायाव: — ए के स्थान पर अय्)

हल:

\text{ने} + \text{अनम्} = \text{नयनम्}

वाक्य: नयनम् उद्धाट्य एव मार्गे चलत ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

viiशे+अनम् ———— राज्ञौ एव करणीयम् ।Show solution

दिया गया: शे + अनम्

नियम: ए + अ → अय् + अ (एचोऽयवायाव: — ए के स्थान पर अय्)

हल:

\text{शे} + \text{अनम्} = \text{शयनम्}

वाक्य: शयनम् राज्ञौ एव करणीयम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

viii———— + ———— चयनम् कृत्वा एव खाद्याखाद्यं खादनीयम् ।Show solution

दिया गया: चयनम् (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: अय् + अ → ए + अ (एचोऽयवायाव: का विपरीत — अय् = ए)

हल:

\text{चयनम्} = \text{चे} + \text{अनम्}

वाक्य: चे + अनम् = चयनम् कृत्वा एव खाद्याखाद्यं खादनीयम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ixगै+अक: ———— गायक: मधुरं गायति ।Show solution

दिया गया: गै + अक:

नियम: ऐ + अ → आय् + अ (एचोऽयवायाव: — ऐ के स्थान पर आय्)

हल:

\text{गै} + \text{अक:} = \text{गायक:}

वाक्य: गायक: मधुरं गायति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

xनै+अक: ———— सुन्दरं नृत्यति ।Show solution

दिया गया: नै + अक:

नियम: ऐ + अ → आय् + अ (एचोऽयवायाव: — ऐ के स्थान पर आय्)

हल:

\text{नै} + \text{अक:} = \text{नायक:}

वाक्य: नायक: सुन्दरं नृत्यति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

xiशायिका: ———— + ———— रेलयानेषु भवन्ति ।Show solution

दिया गया: शायिका: (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: आय् + इ → ऐ + इ (एचोऽयवायाव: का विपरीत — आय् = ऐ)

हल:

\text{शायिका:} = \text{शै} + \text{इका:}

वाक्य: शै + इका: = शायिका: रेलयानेषु भवन्ति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

पूर्वरूप-सन्धि — अभ्यास

iअन्येऽपि – …………………………………………………………… जनाः भोजनं खादन्ति ।Show solution

दिया गया: अन्येऽपि (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम (एडः पदान्तादति): पदान्त ए/ओ + अ → पूर्वरूप (ए/ओ ही रहता है, अ का अवग्रह चिह्न लगता है)

हल:

\text{अन्येऽपि} = \text{अन्ये} + \text{अपि}

वाक्य: अन्ये + अपि = अन्येऽपि जनाः भोजनं खादन्ति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiसर्वेऽत्र – …………………………………………………………… उपविशान्ति ।Show solution

दिया गया: सर्वेऽत्र (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: पदान्त ए + अ → पूर्वरूप (ए + ऽ)

हल:

\text{सर्वेऽत्र} = \text{सर्वे} + \text{अत्र}

वाक्य: सर्वे + अत्र = सर्वेऽत्र उपविशान्ति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiविष्णोऽवतु – विष्णो+अवतु माम्।Show solution

दिया गया: विष्णो + अवतु

नियम: पदान्त ओ + अ → पूर्वरूप (ओ + ऽ)

हल:

\text{विष्णो} + \text{अवतु} = \text{विष्णोऽवतु}

वाक्य: विष्णोऽवतु माम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ivशिशोऽपि – …………………………………………………………… कुशली त्वम् ।Show solution

दिया गया: शिशोऽपि (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: पदान्त ओ + अ → पूर्वरूप (ओ + ऽ)

हल:

\text{शिशोऽपि} = \text{शिशो} + \text{अपि}

वाक्य: शिशो + अपि = शिशोऽपि कुशली त्वम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

vसाधोऽत्र – …………………………………………………………… भोजनं कुरु ।Show solution

दिया गया: साधोऽत्र (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: पदान्त ओ + अ → पूर्वरूप (ओ + ऽ)

हल:

\text{साधोऽत्र} = \text{साधो} + \text{अत्र}

वाक्य: साधो + अत्र = साधोऽत्र भोजनं कुरु ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

अभ्यास: 1 — स्वरसन्धि (सन्धि/सन्धिविच्छेद)

iवानराः सर्वत्र वृक्षे+अपि ———— कूर्दन्ते ।Show solution

दिया गया: वृक्षे + अपि

नियम (पूर्वरूपसन्धि — एडः पदान्तादति): पदान्त ए + अ → ए (पूर्वरूप), अ का अवग्रह

हल:

\text{वृक्षे} + \text{अपि} = \text{वृक्षेऽपि}

वाक्य: वानराः सर्वत्र वृक्षेऽपि कूर्दन्ते ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiके+अत्र ———— विद्यालयम् आगत्य कक्षां न आगता: ।Show solution

दिया गया: के + अत्र

नियम (पूर्वरूपसन्धि): पदान्त ए + अ → ए (पूर्वरूप), अ का अवग्रह

हल:

\text{के} + \text{अत्र} = \text{केऽत्र}

वाक्य: केऽत्र विद्यालयम् आगत्य कक्षां न आगता: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiहे शिशोऽत्र ———— + ———— आगत्य उपविश ।Show solution

दिया गया: शिशोऽत्र (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम (पूर्वरूपसन्धि): ओ + ऽ → ओ + अ

हल:

\text{शिशोऽत्र} = \text{शिशो} + \text{अत्र}

वाक्य: हे शिशो + अत्र = शिशोऽत्र आगत्य उपविश ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ivते पठन्ति, तावपि ———— + ———— पठत: ।Show solution

दिया गया: तावपि (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम (अयादिसन्धि — एचोऽयवायाव:): आव् + अ → औ + अ

हल:

\text{तावपि} = \text{तौ} + \text{अपि}

वाक्य: ते पठन्ति, तौ + अपि = तावपि पठत: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

vयथा+उचितं ———— कार्यं करणीयम् ।Show solution

दिया गया: यथा + उचितम्

नियम (गुणसन्धि): आ + उ → ओ (गुण)

हल:

\text{यथा} + \text{उचितम्} = \text{यथोचितम्}

वाक्य: यथोचितं कार्यं करणीयम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

viएतत् पुस्तकं तु तवैवास्ति ———— + ———— + ———— ।Show solution

दिया गया: तवैवास्ति (सन्धिविच्छेद करना है)

चरण 1: तवैव + अस्ति → तवैव + अस्ति (पूर्वरूप नहीं, यहाँ वृद्धिसन्धि)

चरण 2: तव + एव = तवैव (वृद्धिसन्धि: अ + ए → ऐ)

चरण 3: तवैव + अस्ति → तवैवास्ति (दीर्घसन्धि: अ + अ → आ)

हल:

\text{तवैवास्ति} = \text{तव} + \text{एव} + \text{अस्ति}

वाक्य: एतत् पुस्तकं तु तव + एव + अस्ति = तवैवास्ति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

viiसाधूपरि ———— + ———— गच्छत: ।Show solution

दिया गया: साधूपरि (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम (दीर्घसन्धि): उ + उ → ऊ

हल:

\text{साधूपरि} = \text{साधु} + \text{उपरि}

वाक्य: साधु + उपरि = साधूपरि गच्छत: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

viiiकवि+इन्द्र: ———— नवीनां कवितां श्रावयति ।Show solution

दिया गया: कवि + इन्द्र:

नियम (दीर्घसन्धि): इ + इ → ई

हल:

\text{कवि} + \text{इन्द्र:} = \text{कवीन्द्र:}

वाक्य: कवीन्द्र: नवीनां कवितां श्रावयति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ixकस्मिन्नपि अत्याचार: ———— + ———— तु न करणीय: ।Show solution

दिया गया: अत्याचार: (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम (यण्सन्धि): इ + आ → य् + आ

हल:

\text{अत्याचार:} = \text{अति} + \text{आचार:}

वाक्य: कस्मिन्नपि अति + आचार: = अत्याचार: तु न करणीय: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

xभानो+ए ———— जलार्पणं करणीयम् ।Show solution

दिया गया: भानो + ए

नियम (गुणसन्धि): ओ + ए → ओ (पूर्वरूप नहीं; यहाँ 'भानवे' यण् नहीं — वस्तुतः यह अयादि/गुण का प्रश्न है)

विशेष: भानो + ए — यहाँ 'ओ' पदान्त है और परे 'ए' स्वर है। एचोऽयवायाव: नियम से ओ → अव्, अतः

\text{भानो} + \text{ए} = \text{भानवे}

वाक्य: भानवे जलार्पणं करणीयम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (क) — वर्गप्रथम → वर्गतृतीय

iएत्स्मादेव = ———— + ———— पाठात् त्वं पठ ।Show solution

दिया गया: एतस्मादेव (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: त् + स् → त् (यहाँ 'एतस्मात्' में त् + स् नहीं; वस्तुतः यह 'एतस्मात्' का रूप है)

हल: पाठ में 'एत्स्मादेव' लिखा है जो 'एतस्मात् + एव' का सन्धि-रूप है।

\text{एतस्मादेव} = \text{एतस्मात्} + \text{एव}

वाक्य: एतस्मात् + एव = एतस्मादेव पाठात् त्वं पठ ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiजगत् + ईश: = ———— सर्वत्र विद्यमान: ।Show solution

दिया गया: जगत् + ईश:

नियम: त् (वर्गप्रथम) + ई (स्वर) → त् के स्थान पर तृतीय वर्ण द् होता है।

हल:

\text{जगत्} + \text{ईश:} = \text{जगदीश:}

वाक्य: जगदीश: सर्वत्र विद्यमान: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiयस्य शब्दस्य अन्ते स्वर: स: शब्द: अजन्त: = ———— + ———— कथ्यते ।Show solution

दिया गया: अजन्त: (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: त् (वर्गप्रथम) + अ (स्वर) → त् के स्थान पर द् (तृतीय वर्ण)

हल:

\text{अजन्त:} = \text{अजन्त्} + \text{अ:}

अथवा मूल विच्छेद:

\text{अच्} + \text{अन्त:} = \text{अजन्त:}

(अच् का च् → ज्)

वाक्य: अच् + अन्त: = अजन्त: कथ्यते ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ivशब्दरूपं सुप् + अन्तम् = ———— कथ्यते, धातुरूपं तिङन्तम् ।Show solution

दिया गया: सुप् + अन्तम्

नियम: प् (वर्गप्रथम) + अ (स्वर) → प् के स्थान पर ब् (तृतीय वर्ण)

हल:

\text{सुप्} + \text{अन्तम्} = \text{सुबन्तम्}

वाक्य: शब्दरूपं सुबन्तम् कथ्यते, धातुरूपं तिङन्तम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (ख) — वर्गप्रथम + न → अनुनासिक

iसम्यक् + नेता = __________ एव राष्ट्रोन्नत्यै प्रयतते ।Show solution

दिया गया: सम्यक् + नेता

नियम: क् (कवर्ग प्रथम) + न → क् के स्थान पर ङ् (कवर्ग पञ्चम), फिर ङ्+न → ङ्ङ् → व्यवहार में 'सम्यङ्नेता' या 'सम्यन्नेता'

हल: क् + न → ङ्

\text{सम्यक्} + \text{नेता} = \text{सम्यङ्नेता}

वाक्य: सम्यङ्नेता एव राष्ट्रोन्नत्यै प्रयतते ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiकिन्नु = __________ + __________ खल्विदं लिखितम् ।Show solution

दिया गया: किन्नु (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: न् + न → न्न (तवर्ग पञ्चम + न)

हल:

\text{किन्नु} = \text{किम्} + \text{नु}

(म् + न → म् का अनुस्वार, फिर परवर्ती वर्ग का पञ्चम = न्)

वाक्य: किम् + नु = किन्नु खल्विदं लिखितम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiस: प्रत्यक् + आत्मा = __________ भृत्वा परोपकारं करोति ।Show solution

दिया गया: प्रत्यक् + आत्मा

नियम: क् (कवर्ग प्रथम) + आ (स्वर) → क् के स्थान पर ग् (कवर्ग तृतीय)

हल:

\text{प्रत्यक्} + \text{आत्मा} = \text{प्रत्यगात्मा}

वाक्य: स: प्रत्यगात्मा भृत्वा परोपकारं करोति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ivदिङ्नाग: = __________ + __________ 'कुन्दमाला' इत्यस्य लेखक:।Show solution

दिया गया: दिङ्नाग: (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: क् + न → ङ् + न (कवर्ग प्रथम → कवर्ग पञ्चम)

हल:

\text{दिङ्नाग:} = \text{दिक्} + \text{नाग:}

वाक्य: दिक् + नाग: = दिङ्नाग: 'कुन्दमाला' इत्यस्य लेखक: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

vवर्षस्य षण्मासा: = __________ + __________ व्यतीता: ।Show solution

दिया गया: षण्मासा: (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: ट् + म → ण् + म (टवर्ग प्रथम → टवर्ग पञ्चम)

हल:

\text{षण्मासा:} = \text{षट्} + \text{मासा:}

वाक्य: षट् + मासा: = षण्मासा: व्यतीता: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (ग) — स्/तवर्ग + श्/चवर्ग → श्/चवर्ग

iशरत् + चन्द्र: = __________ मम मित्रस्य नाम ।Show solution

दिया गया: शरत् + चन्द्र:

नियम: त् (तवर्ग) + च् (चवर्ग) → त् के स्थान पर च् (चवर्ग प्रथम)

हल:

\text{शरत्} + \text{चन्द्र:} = \text{शरच्चन्द्र:}

वाक्य: शरच्चन्द्र: मम मित्रस्य नाम ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiमनुष्य: ज्ञानेन सफलं कुर्यांज्जीवितम् = __________ + __________ ।Show solution

दिया गया: कुर्यांज्जीवितम् (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: त् + ज् → ज्ज् (तवर्ग + चवर्ग तृतीय → चवर्ग)

हल:

\text{कुर्यांज्जीवितम्} = \text{कुर्यात्} + \text{जीवितम्}

वाक्य: कुर्यात् + जीवितम् = कुर्यांज्जीवितम् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiमनस् + चञ्चलम् = __________ हि भवति।Show solution

दिया गया: मनस् + चञ्चलम्

नियम: स् + च् → श्च् (स् + चवर्ग → श् + चवर्ग)

हल:

\text{मनस्} + \text{चञ्चलम्} = \text{मनश्चञ्चलम्}

वाक्य: मनश्चञ्चलम् हि भवति ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ivहरिश्शोते = __________ + __________ वैकुण्ठे।Show solution

दिया गया: हरिश्शेते (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: स् + श् → श्श् (स् + श् → श्)

हल:

\text{हरिश्शेते} = \text{हरि:} + \text{शेते}

(विसर्ग + श् → श्)

वाक्य: हरि: + शेते = हरिश्शेते वैकुण्ठे ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (घ) — स्/तवर्ग + ष्/टवर्ग → ष्/टवर्ग

iप्रथमपंक्त्या: बालस् + षष्ठ: = __________ पाठं पठेत् ।Show solution

दिया गया: बालस् + षष्ठ:

नियम: स् + ष् → ष्ष् (स् + टवर्ग → ष्)

हल:

\text{बालस्} + \text{षष्ठ:} = \text{बालष्षष्ठ:}

वाक्य: बालष्षष्ठ: पाठं पठेत् ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiरामायणं वाल्मीकिना लिखितम्, तड्डीका = __________ + __________ च केन लिखिता?Show solution

दिया गया: तड्डीका (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: त् + ड् → ड्ड् (तवर्ग + टवर्ग → टवर्ग)

हल:

\text{तड्डीका} = \text{तत्} + \text{डीका}

वाक्य: तत् + डीका = तड्डीका च केन लिखिता?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiमहाम् पक्षिणाम् उत् + डयनम् = __________ अतीव रोचते ।Show solution

दिया गया: उत् + डयनम्

नियम: त् (तवर्ग प्रथम) + ड् (टवर्ग तृतीय) → त् के स्थान पर ड् (टवर्ग)

हल:

\text{उत्} + \text{डयनम्} = \text{उड्डयनम्}

वाक्य: उड्डयनम् अतीव रोचते ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

ivटीकां तु लेखकष्टीकते। = __________ ।Show solution

दिया गया: लेखकष्टीकते (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: क् + ट् → ट् (कवर्ग + टवर्ग → टवर्ग)

हल:

\text{लेखकष्टीकते} = \text{लेखक:} + \text{टीकते}

वाक्य: लेखक: + टीकते = लेखकष्टीकते ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (ड) — वर्गद्वितीय/तृतीय/चतुर्थ + वर्गप्रथम/द्वितीय → वर्गतृतीय

iपरिश्रमी छात्र: एव परीक्षायां सफलतां लभ्+ स्यते = __________ ।Show solution

दिया गया: लभ् + स्यते

नियम: भ् (पवर्ग चतुर्थ) + स् (अघोष) → भ् के स्थान पर प् (पवर्ग प्रथम)

हल:

\text{लभ्} + \text{स्यते} = \text{लप्स्यते}

वाक्य: परिश्रमी छात्र: एव परीक्षायां सफलतां लप्स्यते ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiदिक्पाल: = __________ + __________ क: भवति?Show solution

दिया गया: दिक्पाल: (सन्धिविच्छेद करना है)

नियम: क् + प् → क् (कवर्ग प्रथम + पवर्ग प्रथम — दोनों अघोष, अतः पूर्व वर्ण अपरिवर्तित)

हल:

\text{दिक्पाल:} = \text{दिक्} + \text{पाल:}

वाक्य: दिक् + पाल: = दिक्पाल: क: भवति?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (च) — पदान्त म् + व्यञ्जन → अनुस्वार

iअहम् + पुन: = __________ पाठ पठिष्यामि।Show solution

दिया गया: अहम् + पुन:

नियम: पदान्त म् + व्यञ्जन → अनुस्वार (ं)

हल:

\text{अहम्} + \text{पुन:} = \text{अहं पुन:}

वाक्य: अहं पुन: पाठ पठिष्यामि ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiअपूर्व: खलु = __________ + __________ आसीत् नाटके नायकस्य अभिनय:।Show solution

दिया गया: खलु (यहाँ 'खल्वेव' या 'खल्विदम्' जैसा रूप अपेक्षित है — पाठ में 'अपूर्व: खलु' का विच्छेद)

नियम: म् + व् → अनुस्वार + व्

हल: पाठ के अनुसार:

\text{अपूर्वम्} + \text{खलु} = \text{अपूर्वं खलु}

वाक्य: अपूर्वम् + खलु = अपूर्वं खलु आसीत् नाटके नायकस्य अभिनय: ।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

iiiत्वं माम् = __________ + __________ आकारयसि किम् ?

ivश्रेष्ठम् + कर्म = __________ एव कर्तव्यम्।

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (छ) — म्/अनुस्वार + वर्गीयव्यञ्जन → परवर्तिवर्गपञ्चम

iशीतकाले शैत्यं कम्पनम् + च = __________ अप्यनुभूयते।

iiशीतकाले रात्रौ सञ्चरणम् = __________ + __________ दुष्करम्।

iiiभुजनगरम् + तु = __________ गुजरातराज्ये अस्ति।

ivत्वं किमर्थ कुम् + ठित: = __________ असि?

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (क) — विसर्ग + श्/च्/स्/त्/ष्/ट् → श्/स्/ष्

iशत्रोः अपि शिरः + छेदः = शिरश्छेदः न करणीयः ।

iiकठिना परिस्थितिः दारुणः + च = _________ कालः ।

iiiतुरड्गाः + तुरड्गैः = _________ सह धावन्ति ।

ivधनुष्टक्षारः = _________ + _________ श्रूयते ।

vसः कठिनं तपस्तेपे = _________ + _________ ।

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (ख) — विसर्ग + अ → उ (गुण ओ) + ऽ

iनिर्धनः + जनः = निर्धनो जनः धनाभावे सदा दुःखितः भवति ।

iiचौरः + अयम् = ___________ मम स्यूतं चोरितवान् ।

iiiएकस्मिन् वने व्याघ्रः + नष्टः = ___________ अभवत् ।

ivपण्डितो जनः = ___________ + ___________ विद्वान् भवति ।

vसः पठित ततोऽसौ = ___________ + ___________ लिखति ।

viतस्य मनोरथः = ___________ + ___________ सिध्यति ।

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (ग) — अ/आ भिन्नस्वर + विसर्ग + स्वर/घोषवर्ण → र्

iवसन्ते प्रकृति: + एव = प्रकृतिरेव मनोहारिणी।

iiकन्या पितु: + गृहम् = __________ त्यक्त्वा पतिगृहं गच्छति।

iiiनाविक: = __________ + __________ नौकां चालयति।

ivनाटककार: कविरपि = __________ + __________ च काव्यं कुरुत:।

vअहं पदातिरेव = __________ + __________ विद्यालयम् आगच्छामि।

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (घ) — अ + विसर्ग + अ → ओ (विसर्गलोप)

iआकाशे = __________ + __________ कपोता उत्पत्तन्ति ।

iiअर्जुन: + उवाच = __________ अहं युद्धं न करिष्यामि ।

iiiविद्यालयं बालका आगच्छन्ति = __________ + __________ पठन्ति च ।

ivबसयानेन स गच्छति = __________ + __________ विद्यालयम् ।

vएष: + आगच्छति = __________ कार्यं करोति पठति च ।

अनुनासिक-सन्धि: — अभ्यास 1

iहे ईश्वर! सन्मतिं यच्छ।

iiहे छात्राः! सत् + मार्गे चलत।

iiiप्रलयकाले सर्वत्र अम्मयं भवति।

ivजगन्नाथ: सर्वान् रक्षिति।

vतन्मात्रम् एव खाद।

viकक्षायां षट्+नवति: छात्राः सन्ति।

viiसा जगत्+माता इति रूपेण प्रसिद्धा अस्ति।

viiiमम सन्मुखे तिष्ठ।

ixदिक्+ नागः सर्वान् रक्षिति।

तुक् आगम-सन्धि: — अभ्यास 3

iशोधच्छात्रा: — सन्धिविच्छेद कुरुत।

iiविच्छेद: — सन्धिविच्छेद कुरुत।

iiiअनु+छेद: — सन्धिं कुरुत।

ivपरि+छेद: — सन्धिं कुरुत।

vलक्ष्मीच्छाया — सन्धिविच्छेद कुरुत।

viवृक्ष+छाया — सन्धिं कुरुत।

viiतव+छवि: — सन्धिं कुरुत।

viiiवृक्षच्छेदनम् — सन्धिविच्छेद कुरुत।

ixछुरिका+ छिन्न: — सन्धिं कुरुत।

xशब्दच्छेद: — सन्धिविच्छेद कुरुत।

46 more solved questions in सन्धि

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in सन्धि for CBSE Class 10 Sanskrit?

सन्धि covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 10 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.

How to score full marks in सन्धि — CBSE Class 10 Sanskrit?

Understand the core concepts first, then work through the 109 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.

Where can I get free NCERT Solutions for सन्धि Class 10 Sanskrit?

This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in सन्धि (CBSE Class 10 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for सन्धि

All 36 chapters — CBSE Class 10 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full सन्धि chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.

Try Super Tutor Free

Try the full chapter — Free

सन्धि

Studying सन्धि? Get the full interactive chapter.

अयादि-सन्धि (यण्-सन्धि के अन्तर्गत) — एचोऽयवायाव: — उदाहरण-अभ्यास

पूर्वरूप-सन्धि — अभ्यास

अभ्यास: 1 — स्वरसन्धि (सन्धि/सन्धिविच्छेद)

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (क) — वर्गप्रथम → वर्गतृतीय

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (ख) — वर्गप्रथम + न → अनुनासिक

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (ग) — स्/तवर्ग + श्/चवर्ग → श्/चवर्ग

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (घ) — स्/तवर्ग + ष्/टवर्ग → ष्/टवर्ग

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (ड) — वर्गद्वितीय/तृतीय/चतुर्थ + वर्गप्रथम/द्वितीय → वर्गतृतीय

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (च) — पदान्त म् + व्यञ्जन → अनुस्वार

व्यञ्जन-सन्धि: — अभ्यास 1 (छ) — म्/अनुस्वार + वर्गीयव्यञ्जन → परवर्तिवर्गपञ्चम

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (क) — विसर्ग + श्/च्/स्/त्/ष्/ट् → श्/स्/ष्

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (ख) — विसर्ग + अ → उ (गुण ओ) + ऽ

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (ग) — अ/आ भिन्नस्वर + विसर्ग + स्वर/घोषवर्ण → र्

विसर्ग-सन्धि: — अभ्यास 1 (घ) — अ + विसर्ग + अ → ओ (विसर्गलोप)

अनुनासिक-सन्धि: — अभ्यास 1

तुक् आगम-सन्धि: — अभ्यास 3

Frequently Asked Questions

Sources & Official References

More resources for सन्धि

Practice Quiz

Important Questions

Revision Notes

Formula Sheet

Chapter Summary

Concept Maps

Study Plan

Flashcards

Syllabus

Get the full सन्धि chapter — for free.