शब्दरूप सामान्य परिचय

प्र. 1 — विभक्ति-प्रयोग द्वारा वाक्यपूर्ति

i) गङ्गा, षष्ठी, एकवचन → गङ्गायाः
$$\text{गङ्गायाः जलं पवित्रं वर्तते।}$$
(गङ्गा — आकारान्त स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन = गङ्गायाः)

ii) बालिका, तृतीया, बहुवचन → बालिकाभिः
$$\text{बालिकाभिः इदं कार्यं कृतम्।}$$
(बालिका — आकारान्त स्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन = बालिकाभिः)

iii) गगन, सप्तमी, एकवचन → गगने
$$\text{गगने प्रातः भानुः उदेति।}$$
(गगन — अकारान्त नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन = गगने)

iv) धेनु, षष्ठी, एकवचन → धेनोः
$$\text{धेनोः दुग्धं मधुरं भवति।}$$
(धेनु — उकारान्त स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन = धेनोः)

v) नदी, द्वितीया, एकवचन → नदीम्
$$\text{नदीम् नौकया तरति।}$$
(नदी — ईकारान्त स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन = नदीम्)

vi) विद्वस्, षष्ठी, बहुवचन → विदुषाम्
$$\text{विदुषाम् वचांसि सम्माननीयानि।}$$
(विद्वस् — सकारान्त पुँल्लिङ्ग, षष्ठी बहुवचन = विदुषाम्)

vii) भवत्, पुँल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन → भवन्तम्
$$\text{सः भवन्तम् उपगम्य किं करोति?}$$
(भवत् — तकारान्त पुँल्लिङ्ग, द्वितीया एकवचन = भवन्तम्)

viii) गच्छत्, तृतीया, एकवचन → गच्छता
$$\text{गच्छता बालकेन पुष्पं त्रोटितम्।}$$
(गच्छत् — शतृ-प्रत्ययान्त पुँल्लिङ्ग, तृतीया एकवचन = गच्छता)

ix) एतत्, पुँल्लिङ्ग, चतुर्थी, बहुवचन → एतेभ्यः
$$\text{एतेभ्यः बालकेभ्यः आचार्यः पुस्तकानि आनयत्।}$$
(एतत् — पुँल्लिङ्ग, चतुर्थी बहुवचन = एतेभ्यः)

x) तत्, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन → ताः
$$\text{ताः बालिकाः उद्याने क्रीडन्ति।}$$
(तत् — स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन = ताः)