शब्दरूप सामान्य परिचय (Part 3) — NCERT Solutions

प्र. 2 — उचित पद चुनकर वाक्यपूर्ति

i) (वयम् / यूयम् / ते) → वयम्
$$\text{वयम् उत्तमकार्याणि कुर्मः।}$$
(कर्ता उत्तमपुरुष बहुवचन 'कुर्मः' क्रिया के साथ 'वयम्' उचित है।)

ii) (भानुना / भानोः / भानुम्) → भानोः
$$\text{भानोः प्रकाशः ग्रीष्मकाले प्रचण्डः।}$$
(षष्ठी विभक्ति — 'का प्रकाश' अर्थ में भानोः = भानु का; षष्ठी एकवचन।)

iii) (चन्द्रमसे / चन्द्रमसा / चन्द्रमसः) → चन्द्रमसः
$$\text{चन्द्रमसः शीतलता ग्रीष्मकाले सर्वेभ्यः रोचते।}$$
(षष्ठी एकवचन — 'चन्द्रमा की शीतलता' अर्थ में चन्द्रमसः उचित है।)

iv) (मधु / मधुने / मधुनि) → मधुनि
$$\text{मधुनि बहवः गुणाः सन्ति।}$$
(सप्तमी एकवचन — 'मधु में' अर्थ में मधुनि; मधु — उकारान्त नपुंसकलिङ्ग।)

v) (मुनिः / मुनी / मुनयः) → मुनयः
$$\text{मुनयः तपसः फलं लभन्ते।}$$
(प्रथमा बहुवचन — 'मुनि' इकारान्त पुँल्लिङ्ग, प्रथमा बहुवचन = मुनयः; क्रिया 'लभन्ते' बहुवचन है।)

vi) (मातरम् / मात्रे / मातरि) → मातरम्
$$\text{उत्तमबालकाः मातरम् सेवन्ते।}$$
('सेवन्ते' क्रिया के साथ कर्म द्वितीया विभक्ति — मातृ, द्वितीया एकवचन = मातरम्।)

vii) (अस्मात् / अस्य / अस्मिन्) → अस्य
$$\text{अस्य कार्यं कः क्षमः?}$$
(षष्ठी एकवचन — 'इसका कार्य' अर्थ में अस्य; इदम् पुँल्लिङ्ग षष्ठी एकवचन = अस्य।)

viii) (राज्ञः / राजसु / राज्ञाम्) → राज्ञः
$$\text{विद्या राज्ञः शोभते, न हि धनम्।}$$
(षष्ठी एकवचन — 'राजा के पास' अर्थ में राज्ञः; राजन् षष्ठी एकवचन = राज्ञः।)

ix) (सर्वेषाम् / सर्वैः / सर्वान्) → सर्वान्
$$\text{सर्वान् बालकान् अत्र आह्वय।}$$
(द्वितीया बहुवचन — 'आह्वय' क्रिया के कर्म में सर्व पुँल्लिङ्ग द्वितीया बहुवचन = सर्वान्।)

x) (साधुः / साधू / साधवः) → साधवः
$$\text{साधवः सन्मार्गं प्रदर्शयन्ति।}$$
(प्रथमा बहुवचन — 'प्रदर्शयन्ति' बहुवचन क्रिया के साथ साधु का प्रथमा बहुवचन = साधवः।)