विचित्र साक्षी
CBSE · Class 10 · Sanskrit
NCERT Solutions for विचित्र साक्षी — CBSE Class 10 Sanskrit.
Interactive on Super Tutor
Studying विचित्र साक्षी? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.
1,000+ Class 10 students started this chapter today
4 worked solutions below. Unlock all 8 free in Super Tutor
अभ्यास — विचित्रः साक्षी
1एकपदेन उत्तरं लिखत—
(क) कीदृशे प्रदेशे पदयात्रा न सुखावहा?
(ख) अतिथिः केन प्रबुद्धः?
(ग) कृशकायः कः आसीत्?
(घ) न्यायाधीशः कस्मै कारागारदण्डम् आदिष्टवान्?
(ङ) कं निकषा मृतशरीरम् आसीत्?Show solution
उत्तरम्: दुर्गमे (प्रदेशे)।
(ख) प्रश्न: अतिथिः केन प्रबुद्धः?
उत्तरम्: पादध्वनिना।
(ग) प्रश्न: कृशकायः कः आसीत्?
उत्तरम्: जनः (निर्धनः पथिकः)।
(घ) प्रश्न: न्यायाधीशः कस्मै कारागारदण्डम् आदिष्टवान्?
उत्तरम्: आरक्षिणे।
(ङ) प्रश्न: कं निकषा मृतशरीरम् आसीत्?
उत्तरम्: जनं (पथिकं) निकषा।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत—
(क) निर्धनः जनः कथं वित्तम् उपार्जितवान्?
(ख) जनः किमर्थं पदातिः गच्छति?
(ग) प्रसूते निशान्धकारे सः किम् अचिन्तयत्?
(घ) वस्तुतः चौरः कः आसीत्?
(ङ) जनस्य क्रन्दनं निशम्य आरक्षी किमुक्तवान्?
(च) मतिवैभवशालिनः दुष्कराणि कार्याणि कथं साधयन्ति?Show solution
(ख) उत्तरम्: जनः स्वपुत्रं द्रष्टुं पदातिः गच्छति। (बसयानस्य शुल्कं दातुम् असमर्थः आसीत् अतः सः पदातिरेव गन्तुं निश्चयं कृतवान्।)
(ग) उत्तरम्: प्रसूते निशान्धकारे सः अचिन्तयत् यत् — 'अहं तु निर्धनः अस्मि, मम समीपे धनं नास्ति, चौरः मां किमर्थं हनिष्यति?' इति।
(घ) उत्तरम्: वस्तुतः चौरः आरक्षी (राजपुरुषः) एव आसीत्, यः ग्रामे नियुक्तः आसीत्।
(ङ) उत्तरम्: जनस्य क्रन्दनं निशम्य आरक्षी उक्तवान् — 'अरे! त्वमेव चौरः असि, एनं जनं त्वमेव हतवान्' इति।
(च) उत्तरम्: मतिवैभवशालिनः स्वबुद्धिचातुर्यबलेन, युक्त्या च दुष्कराण्यपि कार्याणि लीलयैव साधयन्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3रेखाङ्कितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत—
(क) पुत्रं द्रष्टुं सः प्रस्थितः।
(ख) करुणापरो गृही तस्मै आश्रयं प्रायच्छत्।
(ग) चौरस्य पादध्वनिना अतिथिः प्रबुद्धः।
(घ) न्यायाधीशः बंकिमचन्द्रः आसीत्।
(ङ) सः भारवेदनया क्रन्दति स्म।
(च) उभौ शवं चत्वरे स्थापितवन्तौ।Show solution
प्रश्नः: कं द्रष्टुं सः प्रस्थितः?
(ख) रेखाङ्कितपदम् — करुणापरः
प्रश्नः: कीदृशः गृही तस्मै आश्रयं प्रायच्छत्?
(ग) रेखाङ्कितपदम् — पादध्वनिना
प्रश्नः: कस्य केन अतिथिः प्रबुद्धः?
(घ) रेखाङ्कितपदम् — बंकिमचन्द्रः
प्रश्नः: न्यायाधीशः कः आसीत्?
(ङ) रेखाङ्कितपदम् — भारवेदनया
प्रश्नः: सः कया क्रन्दति स्म?
(च) रेखाङ्कितपदम् — चत्वरे
प्रश्नः: उभौ शवं कुत्र स्थापितवन्तौ?
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4यथानिर्देशमुत्तरत—
(क) 'आदेशं प्राप्य उभौ अचलताम्' अत्र किं कर्तृपदम्?
(ख) 'एतेन आरक्षिणा अध्वनि यदुक्तं तत् वर्णयामि'– अत्र 'मार्गे' इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम्?
(ग) 'करुणापरो गृही तस्मै आश्रयं प्रायच्छत्'– अत्र 'तस्मै' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(घ) 'ततोऽस्मौ तौ अग्रिमे दिने उपस्थातुम् आदिष्टवान्' अस्मिन् वाक्ये किं क्रियापदम्?
(ङ) 'दुष्कराण्यपि कर्माणि'– अत्र विशेष्यपदं किम्?Show solution
(ख) उत्तरम्: 'अध्वनि' इति पदं 'मार्गे' इत्यर्थे प्रयुक्तम्।
(ग) उत्तरम्: 'तस्मै' इति सर्वनामपदं निर्धनाय पथिकाय (जनाय/अतिथये) प्रयुक्तम्।
(घ) उत्तरम्: 'आदिष्टवान्' इति क्रियापदम्।
(ङ) उत्तरम्: 'कर्माणि' इति विशेष्यपदम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
(क) पदातिरेव
(ख) निशान्धकारे
(ग) अभि + आगतम्
(घ) भोजन + अन्ते
(ङ) चौरोऽयम्
(च) गृह + अभ्यन्तरे
(छ) लीलयेव
(ज) यदुक्तम्
(झ) प्रबुद्धः + अतिथिः
परिश्रम्य, उपार्जितवान्, दापयितुम्, प्रस्थितः, द्रष्टुम्, विहाय, पृष्टवान्, प्रविष्टः, आदाय, क्रोशितुम्, नियुक्तः, नीतवान्, निर्णेतुम्, आदिष्टवान्, समागत्य, मुदितः।
(क) सः बसयानं विहाय पदातिरेव गन्तुं निश्चयं कृतवान्।
(ख) चौरः ग्रामे नियुक्तः राजपुरुषः आसीत्।
(ग) कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः।
(घ) अन्वेष्टुः तौ न्यायालये स्व-स्व-पक्षं स्थापितवन्तौ।
(क) सः ... निष्क्रम्य बहिरगच्छत्। (गृहशब्दे पञ्चमी)
(ख) गृहस्थः ... आश्रयं प्रायच्छत्। (अतिथिशब्दे चतुर्थी)
(ग) तौ ... प्रति प्रस्थितौ। (न्यायाधिकारिन् शब्दे द्वितीया)
(घ) ... चौर्याभियोगे त्वं वर्षत्रयस्य कारादण्डं लप्स्यसे। (इदम् शब्दे सप्तमी)
(ङ) चौरस्य ... प्रबुद्धः अतिथिः। (पादध्वनिशब्दे तृतीया)
4 more solved questions in विचित्र साक्षी
Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.
Stuck on a step?
Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.
Ask a Doubt FreeFrequently Asked Questions
What are the important topics in विचित्र साक्षी for CBSE Class 10 Sanskrit?
How to score full marks in विचित्र साक्षी — CBSE Class 10 Sanskrit?
Where can I get free NCERT Solutions for विचित्र साक्षी Class 10 Sanskrit?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for विचित्र साक्षी
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Practice with board exam-style questions
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Formula Sheet
All formulas in one place
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect visually
Study Plan
Step-by-step plan to ace this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
For serious students
Get the full विचित्र साक्षी chapter — for free.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.