Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 26 of 36
QuestionsNotesFlashcardsSummaryFormulasQuizConceptsSyllabusPlan
NCERT Solutions

भूकम्पविभीषिका

CBSE · Class 10 · Sanskrit

NCERT Solutions for भूकम्पविभीषिका — CBSE Class 10 Sanskrit.

83 questions30 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying भूकम्पविभीषिका? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 10 students started this chapter today

46 Questions Solved · 1 Section

23 worked solutions below. Unlock all 46 free in Super Tutor

अभ्यास: — भूकम्पविभीषिका

1(क)कस्य दारुण-विभीषिका गुर्जरक्षेत्रं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती?Show solution
उत्तरम्: भूकम्पस्य दारुण-विभीषिका गुर्जरक्षेत्रं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)कीदृशानि भवनानि धाराशायीनि जातानि?Show solution
उत्तरम्: बहुभूमिकानि (बहुमञ्जिलानि) भवनानि धाराशायीनि जातानि।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)दुर्वार-जलधाराभिः किम् उपस्थितम्?Show solution
उत्तरम्: दुर्वार-जलधाराभिः महाप्लावनम् उपस्थितम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)कस्य उपशमनस्य स्थिरोपायः नास्ति?Show solution
उत्तरम्: भूकम्पस्य उपशमनस्य स्थिरोपायः नास्ति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ङ)कीदृशाः प्राणिनः भूकम्पेन निहन्यन्ते?Show solution
उत्तरम्: विवशाः प्राणिनः भूकम्पेन निहन्यन्ते।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(क)समस्तराष्ट्रं कीदृशे उल्लासे मग्नम् आसीत्?Show solution
उत्तरम्: समस्तराष्ट्रं गणतन्त्रदिवसस्य उल्लासे मग्नम् आसीत्। जनाः नृत्यगीतादिभिः उत्सवम् आचरन्तः आसन्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)भूकम्पस्य केन्द्रबिन्दुः कः जनपदः आसीत्?Show solution
उत्तरम्: भूकम्पस्य केन्द्रबिन्दुः कच्छजनपदः आसीत्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)पृथिव्याः स्खलनात् किं जायते?Show solution
उत्तरम्: पृथिव्याः स्खलनात् भूकम्पः जायते। पाषाणशिलानां संघर्षणेन भूगर्भे कम्पनं जायते येन पृथिवी स्खलति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)समग्रं विश्वं कैः आतङ्कितं दृश्यते?Show solution
उत्तरम्: समग्रं विश्वं भूकम्पैः आतङ्कितं दृश्यते।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)केषां विस्फोटैरपि भूकम्पो जायते?Show solution
उत्तरम्: ज्वालामुखिनां विस्फोटैरपि भूकम्पो जायते।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(क)भूकम्पविभीषिका विशेषेण कच्छजनपदं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: भूकम्पविभीषिका विशेषेण कं जनपदं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)वैज्ञानिकाः कथयन्ति यत् पृथिव्याः अन्तर्गर्भे, पाषाणशिलानां संघर्षणेन कम्पनं जायते। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: वैज्ञानिकाः कथयन्ति यत् पृथिव्याः अन्तर्गर्भे केन कम्पनं जायते?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)विवशाः प्राणिनः आकाशे पिपीलिकाः इव निहन्यन्ते। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: विवशाः प्राणिनः आकाशे के इव निहन्यन्ते?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(घ)एतादृशी भयावहघटना गढवालक्षेत्रे घटिता। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: एतादृशी भयावहघटना कुत्र / कस्मिन् क्षेत्रे घटिता?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ङ)तद्द्वानीम् भूकम्पकारणं विचारणीयं तिष्ठति। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: किम् भूकम्पकारणं विचारणीयं तिष्ठति?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

4'भूकम्पविषये' पञ्चवाक्यमितम् अनुच्छेदं लिखत।Show solution
भूकम्पविषये अनुच्छेदः:

भूकम्पः एका भयङ्करी प्राकृतिकापदा अस्ति। पृथिव्याः अन्तर्गर्भे पाषाणशिलानां संघर्षणेन कम्पनं जायते, तदेव भूकम्पः कथ्यते। भूकम्पेन भवनानि धाराशायीनि भवन्ति, मार्गाः विदीर्यन्ते च। विवशाः प्राणिनः क्षणेनैव गृहविहीनाः निर्धनाः च भवन्ति। भूकम्पस्य उपशमनाय कोऽपि स्थिरोपायः अद्यापि नास्ति, अतः सावधानतया एव जीवनं यापनीयम्।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(क)समग्रं भारतम् उल्लासे मग्नम् ………… । (अस् + लट् लकारे)Show solution
पूरितम्: समग्रं भारतम् उल्लासे मग्नम् आसीत्।

स्पष्टीकरणम्: 'अस्' धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुषे एकवचने रूपम् 'अस्ति' भवति। परन्तु सन्दर्भानुसारं (भूतकाले) लङ्लकारे 'आसीत्' उचितम् अस्ति। (पाठे भूतकालः विवक्षितः अतः 'आसीत्' इति रूपं ग्राह्यम्।)

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ख)भूकम्पविभीषिका कच्छजनपदं विनष्टं ………… । (कृ + क्तवतु + ङीप्)Show solution
पूरितम्: भूकम्पविभीषिका कच्छजनपदं विनष्टं कृतवती।

स्पष्टीकरणम्: 'कृ' धातोः क्तवतु-प्रत्यये स्त्रीलिङ्गे ङीप् योजने 'कृतवती' रूपं भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ग)क्षणेनैव प्राणिनः गृहविहीनाः ………… । (भू + लङ्, प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: क्षणेनैव प्राणिनः गृहविहीनाः अभवन्।

स्पष्टीकरणम्: 'भू' धातोः लङ्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'अभवन्' भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(घ)शान्तानि पञ्चतत्वानि भूतलस्य योगक्षेमाभ्यां ………… । (भू + लट्, प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: शान्तानि पञ्चतत्वानि भूतलस्य योगक्षेमाभ्यां भवन्ति।

स्पष्टीकरणम्: 'भू' धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'भवन्ति' भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ङ)मानवाः ………… यत् बहुभूमिकभवननिर्माणं करणीयम् न वा? (प्रच्छ् + लट्, प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: मानवाः पृच्छन्ति यत् बहुभूमिकभवननिर्माणं करणीयम् न वा?

स्पष्टीकरणम्: 'प्रच्छ्' धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'पृच्छन्ति' भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(च)नदीवेगेन ग्रामाः तद्दरे ………… । (सम् + आ + विश् + विधिलिङ्, प्रथम पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: नदीवेगेन ग्रामाः तद्दरे समाविशेयुः।

स्पष्टीकरणम्: 'सम् + आ + विश्' धातोः विधिलिङ्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'समाविशेयुः' भवति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(अ)(क)किञ्च = ………… + च (परसवर्णसन्धि)Show solution
उत्तरम्: किञ्च = किम् + च

नियमः: 'म्' के बाद 'च' आने पर 'म्' का परसवर्ण 'ञ्' हो जाता है — किम् + च = किञ्च।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

6(अ)(ख)………… = नगरम् + तु (परसवर्णसन्धि)
6(अ)(ग)विपन्नञ्च = ………… + ………… (परसवर्णसन्धि)
6(अ)(घ)………… = किम् + नु (परसवर्णसन्धि)
6(अ)(ङ)भुजनगरन्तु = ………… + ………… (परसवर्णसन्धि)
6(अ)(च)………… = सम् + चयः (परसवर्णसन्धि)
6(आ)(क)शिशवस्तु = ………… + ………… (विसर्गसन्धि)
6(आ)(ख)………… = विस्फोटैः + अपि (विसर्गसन्धि)
6(आ)(ग)सहस्रशोऽन्ये = ………… + अन्ये (विसर्गसन्धि)
6(आ)(घ)विचित्रोऽयम् = विचित्रः + ………… (विसर्गसन्धि)
6(आ)(ङ)………… = भूकम्पः + जायते (विसर्गसन्धि)
6(आ)(च)वामनकल्प एव = ………… + ………… (विसर्गसन्धि)
7(अ)'क' स्तम्भे पदानि दत्तानि 'ख' स्तम्भे विलोमपदानि, तयोः संयोगं कुरुत।
7(आ)'क' स्तम्भे पदानि दत्तानि 'ख' स्तम्भे समानार्थकपदानि, तयोः संयोगं कुरुत।
8(अ)(क)धृतवान् — प्रकृति-प्रत्यययोः विभागः
8(अ)(ख)हसन् — प्रकृति-प्रत्यययोः विभागः
8(अ)(ग)विशीर्णा = वि + शॄ + क्त + ………… (प्रकृति-प्रत्यययोः विभागः)
8(अ)(घ)प्रचलन्ती = ………… + ………… + शत् + ङीप् (स्त्री) (प्रकृति-प्रत्यययोः विभागः)
8(अ)(ङ)हतः — प्रकृति-प्रत्यययोः विभागः
8(आ)(क)महत् च तत् कम्पनम् — समस्तपदं लिखत
8(आ)(ख)दारुणा च सा विभीषिका — समस्तपदं लिखत
8(आ)(ग)ध्वस्तेषु च तेषु भवनेषु — समस्तपदं लिखत
8(आ)(घ)प्राक्तने च तस्मिन् युगे — समस्तपदं लिखत
8(आ)(ङ)महत् च तत् राष्ट्रं तस्मिन् — समस्तपदं लिखत

23 more solved questions in भूकम्पविभीषिका

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in भूकम्पविभीषिका for CBSE Class 10 Sanskrit?
भूकम्पविभीषिका covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 10 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in भूकम्पविभीषिका — CBSE Class 10 Sanskrit?
Understand the core concepts first, then work through the 83 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for भूकम्पविभीषिका Class 10 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in भूकम्पविभीषिका (CBSE Class 10 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for भूकम्पविभीषिका

All 36 chapters — CBSE Class 10 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full भूकम्पविभीषिका chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.

Try Super Tutor Free
Try the full chapter — Free