भूकम्पविभीषिका (Part 2) — NCERT Solutions
CBSE · Class 10 · Sanskrit
NCERT Solutions for भूकम्पविभीषिका (Part 2), CBSE Class 10 Sanskrit: 46 textbook questions solved step by step. Covers अभ्यास: — भूकम्पविभीषिका.
Interactive on Super Tutor
Studying भूकम्पविभीषिका? Get the full interactive chapter.
Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.
Free trial, no card needed.
The first 23 solutions are open to read. The other 23 are free with a Super Tutor account. Unlock all 46 free in Super Tutor
अभ्यास: — भूकम्पविभीषिका
1(क)कस्य दारुण-विभीषिका गुर्जरक्षेत्रं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती?Show solution
उत्तरम्: भूकम्पस्य दारुण-विभीषिका गुर्जरक्षेत्रं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(ख)कीदृशानि भवनानि धाराशायीनि जातानि?Show solution
उत्तरम्: बहुभूमिकानि (बहुमञ्जिलानि) भवनानि धाराशायीनि जातानि।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(ग)दुर्वार-जलधाराभिः किम् उपस्थितम्?Show solution
उत्तरम्: दुर्वार-जलधाराभिः महाप्लावनम् उपस्थितम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(घ)कस्य उपशमनस्य स्थिरोपायः नास्ति?Show solution
उत्तरम्: भूकम्पस्य उपशमनस्य स्थिरोपायः नास्ति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
1(ङ)कीदृशाः प्राणिनः भूकम्पेन निहन्यन्ते?Show solution
उत्तरम्: विवशाः प्राणिनः भूकम्पेन निहन्यन्ते।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(क)समस्तराष्ट्रं कीदृशे उल्लासे मग्नम् आसीत्?Show solution
उत्तरम्: समस्तराष्ट्रं गणतन्त्रदिवसस्य उल्लासे मग्नम् आसीत्। जनाः नृत्यगीतादिभिः उत्सवम् आचरन्तः आसन्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(ख)भूकम्पस्य केन्द्रबिन्दुः कः जनपदः आसीत्?Show solution
उत्तरम्: भूकम्पस्य केन्द्रबिन्दुः कच्छजनपदः आसीत्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(ग)पृथिव्याः स्खलनात् किं जायते?Show solution
उत्तरम्: पृथिव्याः स्खलनात् भूकम्पः जायते। पाषाणशिलानां संघर्षणेन भूगर्भे कम्पनं जायते येन पृथिवी स्खलति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(घ)समग्रं विश्वं कैः आतङ्कितं दृश्यते?Show solution
उत्तरम्: समग्रं विश्वं भूकम्पैः आतङ्कितं दृश्यते।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
2(ङ)केषां विस्फोटैरपि भूकम्पो जायते?Show solution
उत्तरम्: ज्वालामुखिनां विस्फोटैरपि भूकम्पो जायते।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(क)भूकम्पविभीषिका विशेषेण कच्छजनपदं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: भूकम्पविभीषिका विशेषेण कं जनपदं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती?
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(ख)वैज्ञानिकाः कथयन्ति यत् पृथिव्याः अन्तर्गर्भे, पाषाणशिलानां संघर्षणेन कम्पनं जायते। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: वैज्ञानिकाः कथयन्ति यत् पृथिव्याः अन्तर्गर्भे केन कम्पनं जायते?
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(ग)विवशाः प्राणिनः आकाशे पिपीलिकाः इव निहन्यन्ते। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: विवशाः प्राणिनः आकाशे के इव निहन्यन्ते?
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(घ)एतादृशी भयावहघटना गढवालक्षेत्रे घटिता। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: एतादृशी भयावहघटना कुत्र / कस्मिन् क्षेत्रे घटिता?
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
3(ङ)तद्द्वानीम् भूकम्पकारणं विचारणीयं तिष्ठति। (स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत)Show solution
प्रश्नः: किम् भूकम्पकारणं विचारणीयं तिष्ठति?
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
4'भूकम्पविषये' पञ्चवाक्यमितम् अनुच्छेदं लिखत।Show solution
भूकम्पविषये अनुच्छेदः:
भूकम्पः एका भयङ्करी प्राकृतिकापदा अस्ति। पृथिव्याः अन्तर्गर्भे पाषाणशिलानां संघर्षणेन कम्पनं जायते, तदेव भूकम्पः कथ्यते। भूकम्पेन भवनानि धाराशायीनि भवन्ति, मार्गाः विदीर्यन्ते च। विवशाः प्राणिनः क्षणेनैव गृहविहीनाः निर्धनाः च भवन्ति। भूकम्पस्य उपशमनाय कोऽपि स्थिरोपायः अद्यापि नास्ति, अतः सावधानतया एव जीवनं यापनीयम्।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5(क)समग्रं भारतम् उल्लासे मग्नम् ………… । (अस् + लट् लकारे)Show solution
पूरितम्: समग्रं भारतम् उल्लासे मग्नम् आसीत्।
स्पष्टीकरणम्: 'अस्' धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुषे एकवचने रूपम् 'अस्ति' भवति। परन्तु सन्दर्भानुसारं (भूतकाले) लङ्लकारे 'आसीत्' उचितम् अस्ति। (पाठे भूतकालः विवक्षितः अतः 'आसीत्' इति रूपं ग्राह्यम्।)
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5(ख)भूकम्पविभीषिका कच्छजनपदं विनष्टं ………… । (कृ + क्तवतु + ङीप्)Show solution
पूरितम्: भूकम्पविभीषिका कच्छजनपदं विनष्टं कृतवती।
स्पष्टीकरणम्: 'कृ' धातोः क्तवतु-प्रत्यये स्त्रीलिङ्गे ङीप् योजने 'कृतवती' रूपं भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5(ग)क्षणेनैव प्राणिनः गृहविहीनाः ………… । (भू + लङ्, प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: क्षणेनैव प्राणिनः गृहविहीनाः अभवन्।
स्पष्टीकरणम्: 'भू' धातोः लङ्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'अभवन्' भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5(घ)शान्तानि पञ्चतत्वानि भूतलस्य योगक्षेमाभ्यां ………… । (भू + लट्, प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: शान्तानि पञ्चतत्वानि भूतलस्य योगक्षेमाभ्यां भवन्ति।
स्पष्टीकरणम्: 'भू' धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'भवन्ति' भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5(ङ)मानवाः ………… यत् बहुभूमिकभवननिर्माणं करणीयम् न वा? (प्रच्छ् + लट्, प्रथम-पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: मानवाः पृच्छन्ति यत् बहुभूमिकभवननिर्माणं करणीयम् न वा?
स्पष्टीकरणम्: 'प्रच्छ्' धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'पृच्छन्ति' भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
5(च)नदीवेगेन ग्रामाः तद्दरे ………… । (सम् + आ + विश् + विधिलिङ्, प्रथम पुरुषः बहुवचनम्)Show solution
पूरितम्: नदीवेगेन ग्रामाः तद्दरे समाविशेयुः।
स्पष्टीकरणम्: 'सम् + आ + विश्' धातोः विधिलिङ्लकारे प्रथमपुरुषे बहुवचने रूपम् 'समाविशेयुः' भवति।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
6(अ)(क)किञ्च = ………… + च (परसवर्णसन्धि)Show solution
उत्तरम्: किञ्च = किम् + च
नियमः: 'म्' के बाद 'च' आने पर 'म्' का परसवर्ण 'ञ्' हो जाता है — किम् + च = किञ्च।
Not sure why a step works? check your working in Super Tutor
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
Free with a Super Tutor account
23 more solved questions in भूकम्पविभीषिका
They are free with a Super Tutor account, along with practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start, no card needed.
Frequently Asked Questions
What are the important topics in भूकम्पविभीषिका for CBSE Class 10 Sanskrit?
Are these NCERT Solutions for भूकम्पविभीषिका free?
How should I revise भूकम्पविभीषिका for the CBSE Class 10 board exam?
Sources & Official References
- NCERT Official — ncert.nic.in
- CBSE Academic — cbseacademic.nic.in
- CBSE Official — cbse.gov.in
- National Education Policy 2020 — education.gov.in
Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.
More resources for भूकम्पविभीषिका
Practice Quiz
Test yourself with a quick quiz
Important Questions
Exam-style questions with answers
Revision Notes
Key points for last-minute revision
Chapter Summary
Understand the chapter at a glance
Concept Maps
See how topics connect
Study Plan
Step-by-step plan for this chapter
Flashcards
Quick-fire cards for active recall
Syllabus
What topics to cover
For serious students
Get the full भूकम्पविभीषिका chapter — start free.
Quizzes, flashcards, an AI doubt solver and a study plan for CBSE Class 10 Sanskrit. Free to start, no card needed.