Chapter 5 of 36

Updated 6 August 2026

NCERT Solutions

बुद्धिर्बलवती सदा (Part 2) — NCERT Solutions

CBSE · Class 10 · Sanskrit

NCERT Solutions for बुद्धिर्बलवती सदा (Part 2), CBSE Class 10 Sanskrit: 37 textbook questions solved step by step. Covers अभ्यास: — बुद्धिर्बलवती सदा.

73 questions40 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying बुद्धिर्बलवती सदा? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for NCERT solutions and more.

Try Super Tutor — Free

Free trial, no card needed.

37 Questions Solved · 1 Section

The first 19 solutions are open to read. The other 18 are free with a Super Tutor account.

अभ्यास: — बुद्धिर्बलवती सदा

1(क)बुद्धिमती कुत्र व्याघ्रं ददर्श?Show solution

उत्तरम्: बुद्धिमती मार्गे (वने/काननमार्गे) व्याघ्रं ददर्श।

1(ख)भामिनी कया विमुक्ता?Show solution

उत्तरम्: भामिनी बुद्ध्या विमुक्ता।

1(ग)सर्वदा सर्वकार्येषु का बलवती?Show solution

उत्तरम्: सर्वदा सर्वकार्येषु बुद्धि: बलवती।

1(घ)व्याघ्र: कस्मात् बिभेति?Show solution

उत्तरम्: व्याघ्र: मानुषात् बिभेति।

1(ङ)प्रत्युत्पन्नमति: बुद्धिमती किम् आक्षिपन्ती उवाच?Show solution

उत्तरम्: प्रत्युत्पन्नमति: बुद्धिमती शृंगालम् आक्षिपन्ती उवाच।

2(क)बुद्धिमती केन उपेता पितृगृहं प्रति चलिता?Show solution

उत्तरम्: बुद्धिमती पुत्रद्वयेन उपेता पितृगृहं प्रति चलिता। (अर्थात् वह अपने दो पुत्रों के साथ पिता के घर की ओर चली।)

2(ख)व्याघ्र: किं विचार्य पलायित:?Show solution

उत्तरम्: व्याघ्र: 'इयं व्याघ्रमारी अस्ति, एनां खादितुं न शक्नोमि, अत: पलायनमेव श्रेयः' इति विचार्य पलायित:। (अर्थात् 'यह व्याघ्रमारी है' — ऐसा मानकर वह भाग गया।)

2(ग)लोके महतो भयात् क: मुच्यते?Show solution

उत्तरम्: लोके प्रत्युत्पन्नमति: (तीव्रबुद्धिः जनः) महतो भयात् मुच्यते।

2(घ)जम्बुक: किं वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति?Show solution

उत्तरम्: जम्बुक: — 'त्वं व्याघ्रत्रयम् आनेतुं प्रतिज्ञाय एकमेव आनीतवान्, अतः त्वं मानुषात् बिभेषि' — इति वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति।

2(ङ)बुद्धिमती शृंगालं किम् उक्तवती?Show solution

उत्तरम्: बुद्धिमती शृंगालम् उक्तवती — 'रे धूर्त! त्वं पूर्वं मह्यं व्याघ्रत्रयं दातुं प्रतिज्ञातवान्, परन्तु अधुना एकमेव आनीतवान्। अतः एनं गृहीत्वा गम्यताम्' इति।

3(क)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — तत्र राजसिंहो नाम राजपुत्र: वसति स्म।Show solution

प्रश्न: तत्र कः राजपुत्र: वसति स्म?

3(ख)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — बुद्धिमती चपेटया पुत्रौ प्रहतवती।Show solution

प्रश्न: बुद्धिमती कया पुत्रौ प्रहतवती?

3(ग)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — व्याघ्रं दृष्ट्वा धूर्त: शृंगाल: अवदत्।Show solution

प्रश्न: किं दृष्ट्वा धूर्त: शृंगाल: अवदत्?

3(घ)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — त्वं मानुषात् बिभेषि।Show solution

प्रश्न: त्वं कस्मात् बिभेषि?

3(ङ)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — पुरा त्वया महान् व्याघ्रत्रयं दत्तम्।Show solution

प्रश्न: पुरा त्वया किं दत्तम्?

4अधोलिखितानि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारेण योजयत।Show solution

घटनाक्रम:

(च) बुद्धिमती पुत्रद्वयं उपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।
(घ) मार्गे सा एकं व्याघ्रम् अपश्यत्।
(ङ) व्याघ्रं दृष्ट्वा सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच — अधुना एकमेव व्याघ्र: विभज्य भुज्यताम्।
(क) व्याघ्र: व्याघ्रमारी इयमिति मत्वा पलायित:।
(ग) जम्बुककृतोत्साह: व्याघ्र: पुन: काननम् आगच्छत्।
(छ) 'त्वं व्याघ्रत्रयम् आनेतुं' प्रतिज्ञाय एकमेव आनीतवान्।
(ख) प्रत्युत्पन्नमति: सा शृंगालम् आक्षिपन्ती उवाच।
(ज) गलबद्धशृंगालक: व्याघ्र: पुन: पलायित:।

5(क)सन्धिविच्छेदं कुरुत — पितुर्गृहम्Show solution

पितुर्गृहम् = पितु: + गृहम्

(विसर्गसन्धि: — विसर्गस्य स्थाने 'र्' आदेश:)

5(ख)सन्धिविच्छेदं कुरुत — एकैक:Show solution

एकैक: = एक + एक:

(वृद्धिसन्धि: — अ + ए = ऐ)

5(ग)सन्धिं कुरुत — अन्य: + अपिShow solution

अन्य: + अपि = अन्योऽपि

(विसर्गसन्धि: — विसर्गात् पूर्वम् 'अ', परे 'अ', अतः विसर्गस्य 'ओ' आदेश: तथा पूर्वस्वरलोप:)

5(घ)सन्धिं कुरुत — इति + उक्त्वा