Skip to main content
Super TutorResources
Chapter 5 of 36
QuestionsNotesFlashcardsSummaryFormulasQuizConceptsSyllabusPlan
NCERT Solutions

बुद्धिर्बलवती सदा

CBSE · Class 10 · Sanskrit

NCERT Solutions for बुद्धिर्बलवती सदा — CBSE Class 10 Sanskrit.

73 questions40 flashcards5 concepts

Interactive on Super Tutor

Studying बुद्धिर्बलवती सदा? Get the full interactive chapter.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan — built for ncert solutions and more.

Try Super Tutor — Free

1,000+ Class 10 students started this chapter today

37 Questions Solved · 1 Section

19 worked solutions below. Unlock all 37 free in Super Tutor

अभ्यास: — बुद्धिर्बलवती सदा

1(क)बुद्धिमती कुत्र व्याघ्रं ददर्श?Show solution
उत्तरम्: बुद्धिमती मार्गे (वने/काननमार्गे) व्याघ्रं ददर्श।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ख)भामिनी कया विमुक्ता?Show solution
उत्तरम्: भामिनी बुद्ध्या विमुक्ता।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ग)सर्वदा सर्वकार्येषु का बलवती?Show solution
उत्तरम्: सर्वदा सर्वकार्येषु बुद्धि: बलवती।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(घ)व्याघ्र: कस्मात् बिभेति?Show solution
उत्तरम्: व्याघ्र: मानुषात् बिभेति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

1(ङ)प्रत्युत्पन्नमति: बुद्धिमती किम् आक्षिपन्ती उवाच?Show solution
उत्तरम्: प्रत्युत्पन्नमति: बुद्धिमती शृंगालम् आक्षिपन्ती उवाच।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(क)बुद्धिमती केन उपेता पितृगृहं प्रति चलिता?Show solution
उत्तरम्: बुद्धिमती पुत्रद्वयेन उपेता पितृगृहं प्रति चलिता। (अर्थात् वह अपने दो पुत्रों के साथ पिता के घर की ओर चली।)

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ख)व्याघ्र: किं विचार्य पलायित:?Show solution
उत्तरम्: व्याघ्र: 'इयं व्याघ्रमारी अस्ति, एनां खादितुं न शक्नोमि, अत: पलायनमेव श्रेयः' इति विचार्य पलायित:। (अर्थात् 'यह व्याघ्रमारी है' — ऐसा मानकर वह भाग गया।)

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ग)लोके महतो भयात् क: मुच्यते?Show solution
उत्तरम्: लोके प्रत्युत्पन्नमति: (तीव्रबुद्धिः जनः) महतो भयात् मुच्यते।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(घ)जम्बुक: किं वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति?Show solution
उत्तरम्: जम्बुक: — 'त्वं व्याघ्रत्रयम् आनेतुं प्रतिज्ञाय एकमेव आनीतवान्, अतः त्वं मानुषात् बिभेषि' — इति वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

2(ङ)बुद्धिमती शृंगालं किम् उक्तवती?Show solution
उत्तरम्: बुद्धिमती शृंगालम् उक्तवती — 'रे धूर्त! त्वं पूर्वं मह्यं व्याघ्रत्रयं दातुं प्रतिज्ञातवान्, परन्तु अधुना एकमेव आनीतवान्। अतः एनं गृहीत्वा गम्यताम्' इति।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(क)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — तत्र राजसिंहो नाम राजपुत्र: वसति स्म।Show solution
प्रश्न: तत्र कः राजपुत्र: वसति स्म?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ख)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — बुद्धिमती चपेटया पुत्रौ प्रहतवती।Show solution
प्रश्न: बुद्धिमती कया पुत्रौ प्रहतवती?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ग)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — व्याघ्रं दृष्ट्वा धूर्त: शृंगाल: अवदत्।Show solution
प्रश्न: किं दृष्ट्वा धूर्त: शृंगाल: अवदत्?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(घ)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — त्वं मानुषात् बिभेषि।Show solution
प्रश्न: त्वं कस्मात् बिभेषि?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

3(ङ)स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — पुरा त्वया महान् व्याघ्रत्रयं दत्तम्।Show solution
प्रश्न: पुरा त्वया किं दत्तम्?

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

4अधोलिखितानि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारेण योजयत।Show solution
घटनाक्रम:

1. (च) बुद्धिमती पुत्रद्वयं उपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।
2. (घ) मार्गे सा एकं व्याघ्रम् अपश्यत्।
3. (ङ) व्याघ्रं दृष्ट्वा सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच — अधुना एकमेव व्याघ्र: विभज्य भुज्यताम्।
4. (क) व्याघ्र: व्याघ्रमारी इयमिति मत्वा पलायित:।
5. (ग) जम्बुककृतोत्साह: व्याघ्र: पुन: काननम् आगच्छत्।
6. (छ) 'त्वं व्याघ्रत्रयम् आनेतुं' प्रतिज्ञाय एकमेव आनीतवान्।
7. (ख) प्रत्युत्पन्नमति: सा शृंगालम् आक्षिपन्ती उवाच।
8. (ज) गलबद्धशृंगालक: व्याघ्र: पुन: पलायित:।

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(क)सन्धिविच्छेदं कुरुत — पितुर्गृहम्Show solution
पितुर्गृहम् = पितु: + गृहम्

(विसर्गसन्धि: — विसर्गस्य स्थाने 'र्' आदेश:)

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ख)सन्धिविच्छेदं कुरुत — एकैक:Show solution
एकैक: = एक + एक:

(वृद्धिसन्धि: — अ + ए = ऐ)

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(ग)सन्धिं कुरुत — अन्य: + अपिShow solution
अन्य: + अपि = अन्योऽपि

(विसर्गसन्धि: — विसर्गात् पूर्वम् 'अ', परे 'अ', अतः विसर्गस्य 'ओ' आदेश: तथा पूर्वस्वरलोप:)

Not sure why a step works? check your working in Super Tutor

5(घ)सन्धिं कुरुत — इति + उक्त्वा
5(ङ)सन्धिं कुरुत — यत्र + आस्ते
6(क)'ददर्श' पदस्य अर्थं कोष्ठकात् चित्वा लिखत — (दर्शितवान्, दृष्टवान्)
6(ख)'जगाद' पदस्य अर्थं कोष्ठकात् चित्वा लिखत — (अकथयत्, अगच्छत्)
6(ग)'ययौ' पदस्य अर्थं कोष्ठकात् चित्वा लिखत — (याचितवान्, गतवान्)
6(घ)'अत्तुम्' पदस्य अर्थं कोष्ठकात् चित्वा लिखत — (खादितुम्, आविष्कर्तुम्)
6(ङ)'मुच्यते' पदस्य अर्थं कोष्ठकात् चित्वा लिखत — (मुक्तो भवति, मग्नो भवति)
6(च)'ईश्वते' पदस्य अर्थं कोष्ठकात् चित्वा लिखत — (पश्यति, इच्छति)
7(अ)(क)पाठात् चित्वा पर्यायपदं लिखत — वनम्
7(अ)(ख)पाठात् चित्वा पर्यायपदं लिखत — शृंगाल:
7(अ)(ग)पाठात् चित्वा पर्यायपदं लिखत — शीघ्रम्
7(अ)(घ)पाठात् चित्वा पर्यायपदं लिखत — पत्नी
7(अ)(ङ)पाठात् चित्वा पर्यायपदं लिखत — गच्छसि
7(आ)(क)पाठात् चित्वा विपरीतार्थकं पदं लिखत — प्रथम:
7(आ)(ख)पाठात् चित्वा विपरीतार्थकं पदं लिखत — उक्त्वा
7(आ)(ग)पाठात् चित्वा विपरीतार्थकं पदं लिखत — अधुना
7(आ)(घ)पाठात् चित्वा विपरीतार्थकं पदं लिखत — अवेला
7(आ)(ङ)पाठात् चित्वा विपरीतार्थकं पदं लिखत — बुद्धिहीना

18 more solved questions in बुद्धिर्बलवती सदा

Every remaining exercise is solved step by step in Super Tutor, plus practice quizzes and flashcards for this chapter. Free to start.

Stuck on a step?

Ask Super Tutor AI to explain any solution on this page in a simpler way — free, 24x7.

Ask a Doubt Free

Frequently Asked Questions

What are the important topics in बुद्धिर्बलवती सदा for CBSE Class 10 Sanskrit?
बुद्धिर्बलवती सदा covers several key topics that are frequently asked in CBSE Class 10 board exams. Focus on the core concepts listed on this page and practise related questions to build confidence.
How to score full marks in बुद्धिर्बलवती सदा — CBSE Class 10 Sanskrit?
Understand the core concepts first, then work through the 73 practice questions available for this chapter. Revise formulas and definitions regularly, and use flashcards for quick recall before the exam.
Where can I get free NCERT Solutions for बुद्धिर्बलवती सदा Class 10 Sanskrit?
This page has free step-by-step NCERT Solutions for every exercise question in बुद्धिर्बलवती सदा (CBSE Class 10 Sanskrit) — written the way examiners award marks: given, formula, working, answer.

Sources & Official References

Content is aligned to the official syllabus. Refer to the board website for the latest curriculum.

More resources for बुद्धिर्बलवती सदा

All 36 chapters — CBSE Class 10 Sanskrit NCERT Solutions

For serious students

Get the full बुद्धिर्बलवती सदा chapter — for free.

Quizzes, flashcards, AI doubt-solver and a step-by-step study plan for CBSE Class 10 Sanskrit.

Try Super Tutor Free
Try the full chapter — Free